ايتاليايى و روسى، اين زبان هميشه از ساير زبانهاى فرنگى رايج‌تر و در حكم زبان ثانوى بوميهاست. نويسندگان فرانسوى معتقدند كه اگر مردم فرانسه چند صد باب مدرسه در خاور نزديك احداث كرده و نگاه مى‌دارند براى اين است كه برترى خود را در آنجا حفظ كنند و اين برترى را سنّتى مى‌دانند كه از زمان جنگ صليب شروع شده و دوام آن، هم به حال رواج صنعت و تجارتشان مفيد است و هم به حال عظمت خارجى مملكتشان «١».
نويسندگان تاريخ عمومى تمدنها ارتقاى سطح علمى و توسعه فرهنگى اروپا را از دستاوردهاى جنگهاى صليبى مى‌دانند و مى‌نويسند كه جنگهاى صليبى در فصول پايانى خود، در سايه ايجاد روابط مستحكم با شهرهاى پيشرفته فرهنگى موجب تهذيب اخلاق جنگجويان و انتشار فرهنگ استفاده از راهها و كالاهاى بيگانه و انتقال تكنيكهاى جديد و همين طور موجب آگاهى انديشمندان با برخى مظاهر علم، فلسفه، هنر و ادبيات در دو دنياى عربى و يونانى گرديد؛ و اين اشكال، مفاهيم، راهها و عادات كه احياناً در امير نشينهاى فلسطين و به ويژه در ايالتهاى جنوبى يا در ميدان نبرد در شبه جزيره ايبرى به دست آمد و نيز به وسيله كسانى كه از زيارت باز مى‌گشتند منتشر شد، موجب رشد و توسعه فرهنگى در اروپاى مسيحى گرديد. همه اين موارد به وسيله نهضت معنوى كه زمينه‌هاى آن در روزگار كارولنجى فراهم شد به پيش رفت و در حالى كه ثروت عمومى و افزايش روابط و سرعت مبادلات گوناگون به آن كمك مى‌كرد به آرامى و به طور نامنظم ادامه يافت «٢».
جنگهاى صليبى با همه زيانهايى كه به بار آورد، براى مسلمانان نيز خالى از فايده نبود و بزرگ‌ترين سود آن ايجاد استحكامات دفاعى بود. آنان كه در معرض حمله‌هاى پياپى زمينى و دريايى فرنگيان قرار داشتند، براى دفاع از خود قلعه هايى مستحكم بنا كردند. اين بناها هم‌