نگاهى نو به جنگهاى صليبى - بینش، عبدالحسین - الصفحة ٧٥
درياى مديترانه را به تصرف درآورند تا هم ميان متصرفات شمال و جنوب خويش پيوند برقرار سازند و هم آمد و شد زائران را از راه دريا امكان پذير گردانند.
در مقابل وضعيت مسلمانان نيز بسيار ناگوار بود، چرا كه يكى از مقدسترين مكانهاى دينى خويش را از دست داده بودند. اين در حالى بود كه از آغاز حركت صليبيها تا تصرف بيت المقدس، مدت سه سال به درازا كشيده بود و چنانچه اراده سياسى و همگانى بر وحدت تعلّق مىگرفت، چنين زمانى براى تشكيل يك نيروى دفاعى متّحد بر ضد صليبيها اندك نبود.
ولى افسوس كه عباسيان، فاطميان و سلجوقيان همه ناتوان بودند و اختلافهاى سياسى و به ويژه مذهبى هيچ رشته پيوندى ميان آنها باقى نگذاشته بود؛ و اين بزرگ ترين سرمايه براى صليبيها بود كه در اين فضاى قهر و پراكندگى، مبانى قدرت خويش را در سرزمينهاى اسلامى استحكام بخشند.
بزرگترين سرمايه فرنگان، پراكندگى مسلمانان بود. به علت همچشمىهاى رهبران مسلمان و خوددارى ايشان از مساعدت به يكديگر بود كه نخستين جانبازان صليب به آنچه مىخواستند، رسيدند. شيعيان كه خليفه فاطمى مصر سرآمد ايشان بود از خليفه بغداد و تركان سنّى كيش، همان قدر نفرت داشتند كه از عيسويان. در ميان تركان نيز اتفاقى نبود؛ ميان سلجوقيان و [خاندان] دانشمنديان، خاندان تُتُش با خاندان ارْتَق و حتى ميان دو پسر تتش همواره رقابت حكمفرما بود. و حال آن كه وجود اتابكهاى تك روى مانند كربوغا، به آشفتگى مىافزودند و دودمانهاى دون پايه عرب مانند بنوعمار طرابلس و منقذيان شيرز با بهرهبردارى از اين پريشانى كما بيش استقلال خود را حفظ كرده بودند. كاميابى صليبيان اوضاع را آشفتهتر كرده دلسردى و كينهتوزيهاى متقابل، همكارى اميران مسلمان را مشكلتر مىكرد «١».