فصل پنجم: دو سده نبرد بى‌امان‌ وَلَنْ تَرضى عَنْكَ اْليَهودُ و لَا النَّصارى‌ حتى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم (بقره: ١٢٠)
يهودان و ترسايان از تو خشنود نمى‌شوند تابه آيين شان گردن نهى.
تحمل اسلام به عنوان دينى كه توانست بخشهاى گسترده‌اى از قلمرو مسيحيت را در شبه جزيره ايبِرى (اسپانيا و پرتغال) و خاور ميانه به تصرف خويش در آورد براى مسيحيان بسيار دشوار بود. آنان هيچ گاه حاضر به پذيرش اين واقعيت نبودند و پيوسته مى‌كوشيدند تا سرزمينهاى از دست رفته خويش را باز پس گيرند؛ اما قدرت دولتهاى اسلامى دستيابى به هر گونه توفيقى را در اين راه از آنان سلب كرده بود. در دورانى كه دولتهاى اسلامى، هر يك در قلمرو خود نگاهى نو به جنگهاى صليبى ٦٨ نخستين جنگ و سقوط اورشليم ص : ٦٦ ش از اقتدار و يك پارچگى برخوردار بودند، مسيحيان را توان تعرض به آنان نبود، ولى ناتوانى اين دولتها و حاكم گشتن آشوب و پراكندگى در ميان مسلمانان و دست اندازى آنان به قلمروهاى يكديگر، موجب ضعف همه آنان گشت وبه مسيحيان فرصت داد تا آرمان ديرينه خويش را تحقق بخشند و ضمن بازپس‌گيرى قلمرو پيشين خود، با حضور در كشورهاى اسلامى چنان ضربه‌اى بر پيكر جهان اسلام وارد آورند كه آثار ويرانگر آن تا به امروز نيز باقى بماند! علل و انگيزه‌ها در پيدايش جنگهاى صليبى علل و عوامل چندى دخيل بوده است كه از آن جمله به علتهاى تاريخى، دينى، اقتصادى و استعمارى مى‌توان اشاره كرد. مى‌دانيم كه در جنگهاى صليبى گروههاى اجتماعى گوناگون اروپايى شركت داشته‌اند و به طور طبيعى همه از يك انگيزه بر