فصل چهارم: اوضاع سياسى جهان اسلام در آستانه جنگهاى صليبى‌ جهان اسلام در آستانه جنگهاى صليبى با نظام خلافت اداره مى‌شد و دو خلافت فاطمى و عباسى، هر كدام بخشى از سرزمينهاى پهناور اسلامى را زير سلطه خويش داشتند. اما اين هر دو خلافت روزگار پيرى و فرتوتى را سپرى مى‌كردند و در حقيقت روزهاى پايان حيات خود را مى‌گذراندند؛ و هر دوى آنها در دوران موسوم به جنگهاى صليبى بر افتادند. خلافت فاطمى در سال ٥٦٦ ه به دست صلاح‌الدين ايوبى و خلافت عباسى به سال ٦٥٦ ه به دست هولاكوخان مغول ساقط شد. اينك خلاصه‌اى از واپسين روزهاى دو خلافت به هنگام يورش صليبها:
عباسيان‌ خلافت عباسى كه روزگارى اعظم ممالك اسلامى را در پنجه قدرت خويش داشت، در دوران ضعف وناتوانى به سر مى‌برد. قدرت خلافت كه پيش از آن به وسيله خاندان شيعى آل بويه رو به تضعيف نهاده بود، در اين دوره تحت تأثير سلاطين سلجوقى قرار داشت. هر چند كه سلاجقه مذهب تسنن داشتند وبه خلفاى بنى عباس به ديده احترام مى‌نگريستند، اما اين كار پيش از آنكه به خاطر مقام خلافت باشد، براى حفظ موقعيت و توجيه حكومت خودشان بود. خلفا نيز تنها به اين دل خوش بودند كه سلاطين به نام آنها سكّه مى‌زنند خطبه مى‌خوانند و تأييد سلطنت خويش را از آنان مى‌گيرند، ولى اين چيزى نبود كه گرهى را از كار مسلمانان مورد حمله صليبيها بگشايد.
در هنگام حمله صليبيها خليفه عباسى، مستظهر بالله بود. به روزگار وى صلح و آرامش از قلمرو خلافت عباسى رخت بر بسته و سراسر آن راجنگ وآشوب فرا گرفته بود. در روزگار