را در حال جنگ احساس مى‌كردند؛ چرا كه تهاجم صليبيها نه تنها در ايران، بلكه در همه جاى جهان اسلام تا اندازه زيادى داخلى و منطقه‌اى تلقى گرديد و دفاع از ساكنان سرزمينهايى كه مورد هجوم قرار گرفت، بر عهده خودشان قرار داشت.
ولى كار به همين جا خاتمه نيافت و در پى حوادثى كه شكست مرحله نخست جنگهاى صليبى و پيشروى عثمانى در اروپا پيش آورد و نيز هدفهاى توسعه‌طلبانه و برترى‌جويانه‌اى كه اروپائيان در سر مى‌پروراندند، سرانجام ايران را نيز در معرض تهاجم قرار داد و پاى پيروان مسيح نه از راه خشكى بلكه از راه دريا- يعنى خليج فارس و درياى عمان- به ميهن ما نيز كشيده شد. آمدن اروپائيان به خليج فارس، تاريخ ايران را دستخوش تحوّلى بنيادين ساخت و جنبه‌هاى گوناگون زندگى سياسى، فرهنگى، دينى، اقتصادى و اجتماعى مردم ما را به شدت زير تأثير قرار داد. به دنبال آن سرزمين ايران به صورت كانون توجهات جهانى درآمد؛ و پس از گذشت پنج سده، روز به روز نيز بر اهميت آن افزوده مى‌شود. در مبحث حاضر به اسباب و علل اين دگرگونى عظيم و نيز چگونگى آمدن اروپائيان به ايران پرداخته مى‌شود، اما پيش از آن لازم است تا اوضاع سياسى حاكم بر كشورمان، در آن روزگار، به طور گذرا و كوتاه مورد اشاره قرار گيرد.
در دورانى كه ايران مورد توجه اروپائيان قرار گرفت، زمام امور كشور به دست پادشاهان صفوى بود كه توانسته بودند پس از قرنها پراكندگى ايران استقلال و عظمت گذشته را به آن بازگردانند «١».
اما اعلام تشيّع به عنوان مذهب رسمى ايران به وسيله اين خاندان خشم همسايه غربى ايران يعنى امپراتورى عثمانى را برانگيخته بود.
عثمانى‌ها بيشترين دشمنى را با دولت صفوى داشتند و وجود آنان را به عنوان پيروان و مبلغان تشيّع تحمّل نمى‌كردند. صفويان نيز از عثمانى‌هاى سنّى مذهب تنفّر داشتند و اروپائيان مسيحى را بر آنها برترى مى‌دادند. ميان پادشاهان اين دو خاندان بارها جنگ درگرفت كه طى آنها عثمانيها در بيشتر موارد مهاجم و صفويها مدافع بودند؛ و تنها پس از