نگاهى نو به جنگهاى صليبى - بینش، عبدالحسین - الصفحة ١٣٤
خونريزى عادت كرده بودند كه در اشاعت مذهب خود و تباهى ملل غير مسيحى همان قساوت و جور را بروز مىدادند كه ابتدا براى كفّار و بت پرستان مقرر شده بود. در مقابل يك تقصير مختصر و كوچك شديدترين عقوبات را روامى داشتند.
فاجعه قتل عام يهود و «آلبيجوها» و قتل عام عيسويان فرقه مردوده و تمام خون ريزى وحشيانهاى كه در اين مدت طولانى جريان داشت، نتيجه جور و تعصب شديد مذهبى بود كه جنگ صليبى آن را اشاعت داد «١».
از نگاه گوستا ولوبون، جنگهاى صليبى به ناهنجارىهاى اخلاقى و دينى در جهان دامن زده است. او مىنويسد:
از جمله نتايج مذمومه جنگهاى صليبى يكى اين است كه تا چندين قرن يك رشته بى انصافى و عداوت و كينه خيلى شديد مذهبى در دنيا پديد آورد و پايه قساوت و بى رحمى و خون خوارى را به جايى رسانيد كه در غير از مذهب يهود نظير آن را بين اهل هيچ مذهبى نمىتوان پيدا كرد. راست است كه قبل از جنگ صليبى هم بازار بىرحمى و بىانصافى مذهبى رواج زيادى داشت، ولى منتهى به سفاكى و خون ريزى نشده بود. ليكن در جريان جنگهاى مزبور جور و اعتساف (ستم) مذهبى حقيقتاً به درجه جنون رسيده و در طول مدت اين دويست سال عمليات بى رحمانه و در زندگى آميخته به جنون، خلف عهد و نقض قسم صليبيان، مسلمانان را از نصارا و ديانت آنان به كلّى متنفّر ساخت. پس همين جنگها سبب گرديد كه بين مشرق و مغرب زمين فواصل ضخيمهاى ايجاد گردد كه آثار آن تا كنون باقى مىباشد «٢».
علاوه بر جنبههاى عمومى تأثير جنگهاى صليبى، پيامد اين جنگها در ابعاد اقتصادى، سياسى، اجتماعى و فرهنگى نيز از سوى مورّخان مورد تحليل و بررسى قرار گرفته است.
آلبرماله و ژول ايزاك پيامد مستقيم جنگهاى صليبى را گسترش بازرگانى مشرق و مغرب و پيامد غير مستقيم آن را رواج تجمل پرستى و تمدّن در مغرب زمين ارزيابى كرده و نوشتهاند كه اين جنگها بر مراوده بازرگانى ميان سرزمينهاى مغرب و مشرق افزود. حمل جنگجويان