نظام سياسى اجتماعى اسلام - بهرامی، قدرت الله - الصفحة ١٩
نظريه، هم فرد اصيل است و همه جامعه. «١» گروه چهارمى هم وجود دارند كه جامعه را مركب حقيقى كه بالاتر از مركب طبيعى است مىدانند. در تركيب طبيعى، اجزا قبل از تركيب از خود هويت و آثار دارند. مطابق اين نظريه، انسان اصالتاً اجتماعى محض است.
او مانند ظرف خالى است كه فقط استعداد پذيرش روح جمعى را دارد و هر چه هست روح جمعى، وجدان جمعى، شعور، اراده و خواست جمعى است. «٢» اعتقاد به اصالت فرد يا جامعه، هر كدام مىتواند نتايج مهم و متفاوتى دربرداشته باشد. در يك نظام اجتماعى مبتنى بر اصالت جامعه، در هنگام تعارض بين منافع فرد و جامعه، هميشه مصالحجامعه مقدّم خواهد بود. طرفداران اين نظريه مىگويند: با رعايت مصالح فرد، مصالح جامعه تأمين نمىشود، بلكه در بسيارى از مواقع بايد منافع فرد را فداى مصالح جامعه كرد و نيز لازم است محدوديتهايى ايجاد شود تا مصالح جامعه تأمين گردد.
سوسياليسم و ماركسيسم از جمله نظامهاى مبتنى بر اصالت جامعه هستند كه مىگويند: فداكردن منافع و مصالح فردى براى تحقق جامعه ايدهآلى آنان لازم است.
در مقابل، فرد گرايان معتقدند كه هدف بايد تأمين منافع و مصالح فرد باشد و وقتى منافع و مصالح افراد تامين شد، خود به خود منافع جامعه نيز تأمين مىشود. كاپيتاليسم يك نظام مبتنى بر اصالت فرد است.
قرآن كريم نظريه سوّم را تأييد مىكند.
قرآن «٣» براى امتها (جوامع) سرنوشت مشترك، نامه عمل مشترك، فهم و شعور، عمل، طاعت و عصيان قائل است. بديهى است كه اگر امّت، وجود عينى نداشتهباشد، سر نوشت، فهم و شعور، طاعت و عصيان معنا ندارد. اينها دليل است كه قرآن به نوعى حيات قائل است كه حيات جمعى و اجتماعى است، حيات جمعى يكى تشبيه و تمثيل نيست، همچنان كه مرگ جمعى نيز يك حقيقت است. «٤»