عوامل زندگى اجتماعى انسان‌ «اين مسأله از قديم الايام مطرح است كه زندگى اجتماعى انسان تحت تاثير چه عواملى به وجود آمده است، آيا انسان اجتماعى آفريده شده است؛ يعنى طبيعتاًبه صورت جزئى از كل آفريده شده است و در نهاد انسان گرايش پيوستن به كل خود هست و يا اجتماعى آفريده نشده، بلكه اضطرار و جبر بيرونى انسان را مجبور كرده است كه زندگى اجتماعى بر او تحميل شود؛ يعنى انسان به حسب طبع اول خود مايل است كه آزاد باشد و هيچ قيد و بند و تحميلى را كه لازمه زندگى جمعى است، نپذيرد. امّابه حكم تجربه دريافته است كه به تنهايى قادر نيست به زندگى خود ادامه دهد و بالاجبار به محدوديت زندگى اجتماعى تن داده است و يا انسان اجتماعى آفريده نشده و عاملى كه اورا به زندگى اجتماعى وادار كرده، اضطرارنبوده و لااقل اضطرار عامل منحصر نبوده است. انسان به حكم عقل فطرى و قدرت حسابگرى خود به اين نتيجه رسيده كه با مشاركت و همكارى و زندگى اجتماعى بهتر از مواهب خلقت بهره مى‌گيرد، از اين رو شركت را انتخاب كرده است.
بنابر نظريه اوّل عامل اصلى، طبيعت درونى انسان بوده و اجتماعى بودن يك غايت كلى و عمومى است كه طبيعت انسان بالفطره به سوى او روان است.
براساس نظريه دوّم عامل اصلى، امرى بيرونى و خارج از وجود انسان است كه از قبيل اتفاقى و عرضى است كه غايت ثانوى ناميده مى‌شود.
بنابر نظريه سوّم عامل اصلى، نيروى عقلانى و حسابگرانه است كه ازنوع غايات فكرى است نه طبيعى «١».» آنچه كه به عنوان علل زندگى اجتماعى انسان ذكر شد، از جنبه‌هاى درونى و بيرونى انسان و جهات فطرى و مادى او بود. امّا نوع ديگرى از همبستگى وجود دارد كه در بعد معنوى حيات بشر جريان دارد و مورد توجّه دانشمندان علوم اجتماعى قرار گرفته است.
ناديده گرفتن بعد معنوى وحدت انسانها در واقع، نفى حقيقت وجود انسان وجامعه انسانى و تنزل رتبه او در ميان مخلوقات است. اين همبستگى معنوى كه در اديان الهى از