بورژوازى يهود در خلق صهيونيسم شمرده شده است. «١» چند گام ديگر ادبيات صهيونيستى‌ انديشه نخستين صهيونيسم در بستر داستان، رمان، تئاتر، شعر، افسانه و مانند آن زاده شد و قوام‌يافت و البته، مساعدت مالى، فكرى و سياسى شخصيت‌ها و نخبگان صهيونى در تولد و توسعه اين انديشه داراى سهمى اساسى است. دراين باره، سهم هرتصل و روچيلد به‌عنوان پدران فكرى و مالى صهيونيسم از همه بيشتر است. ماجراى دريفوس «٢»، هرتصل را به يافتن يك راه حل اساسى براى نجات يهوديان، يعنى تشكيل دولت يهودى، سوق داد، جنبش‌هاى صهيونى- چون عشّاق صهيون- به تقويت انديشه صهيونيسم پرداختند، گسترش حقوق و آزادى‌هاى مدنى در اروپا، آزادى ابراز تعاليم دينى را براى يهوديان فراهم آورد و نيز ويژگى ادغام‌ناپذيرى يهوديان و تلاش برخى از آنان براى جلوگيرى از تضعيف عقايد دينى و از همه مهم‌تر، توطئه دولت‌هاى استعمارگر در تأسيس صهيونيسم مؤثر افتاد.
پيش از تولد صهيونيسم سياسى، صهيونيسم ادبى پديد آمد و نخستين جرقه‌هاى روند سياسى كردن دين يهود را برافروخت. به ديگر سخن،