تربيت صهيونيستى تأكيد ورزيد و رمان دانيل دروندا، «١» اثر جورج اليوت «٢». (تأليف ١٢٥٥ ش./ ١٨٧٦ م.) كه مهم‌ترين سند ادبى صهيونيسم به‌شمار مى‌رود، ناممكن بودن ادغام يهوديان در تمدن‌هاى ديگر را گوشزد كرد.
افزون بر اين تلاش‌ها، نگارش دائرةالمعارف صهيونيسم و اسرائيل (تأليف ١٢٥٩ ش./ ١٨٨٠ م.) به سهم خويش زمينه‌ساز صدور اعلاميه بالفور گرديد. «٣» برخى افسانه‌ها نيز در پديد آمدن صهيونيسم دخيل بوده‌اند. مهم‌ترين اين افسانه‌ها، افسانه يهودى سرگردان يا يهودى دوره‌گرد است. قهرمان اين افسانه، مظهر انسان نيكوكار است كه هر دردى را درمان مى‌كند و به مدد بيوه زنان، يتيمان و از كارافتادگان مى‌رود. امّا اين افسانه به‌تدريج براى نمايانيدن زندگى سراسر آميخته با رنج، محنت، درماندگى، مظلوميت، فقر، سرگردانى و بى‌پناهى يهوديان به كار رفت و سينه به سينه نقل و بارها به شكل تئاتر، نمايش‌نامه و ... ظاهر شد، و به آهستگى زمينه ذهنى ضرورت تلاش براى رهايى و نجات يهوديان صهيونيست را در اواخر قرن نوزدهم ميلادى (: دوازدهم شمسى) فراهم آورد. «٤» ادبيات صهيونيستى همواره، تنها به ترسيم چهره يهودى يا يهوديان‌