درس چهارم: زمينه‌هاى پيدايش انقلاب اسلامى (١)
درباره زمينه‌هاى پيدايش انقلاب اسلامى دو ديدگاه دور و نزديك وجود دارد:
صاحبان ديدگاه اوّل معتقدند كه بايد زمينه‌هاى پيدايش انقلاب را در طول تاريخ شيعه جستجو كرد، اما دارندگان ديدگاه دوم زمينه‌هاى پيدايش انقلاب اسلامى را حوادث بعد از سالهاى ١٣٤٠ ه. ش مى‌دانند. بر طبق نظريه نخست، مكتب انسان‌ساز اسلام، با نهضت، حركت و انقلاب پيوندى ناگسستنى دارد چرا كه اسلام دين جهانى و هميشگى بوده و با قوانين و احكام و دستورات انقلابى كه دارد از ابتدا با طاغوتيان و زورمداران مبارزه كرده است. اين راه و روش در زندگى سياسى و مبارزاتى امامان بزرگوار شيعه هم تداوم پيدا كرده است و با آغاز غيبت كبرى، اين رسالت تاريخى بر عهده جانشينان امامان گذاشته شده است. از اين رو مى‌توان گفت كه انقلاب اسلامى ايران ادامه مبارزات پيامبران و امامان معصوم عليهم السلام عليه طاغوتيان مى‌باشد. براساس اين ديدگاه براى پيدايش انقلاب اسلامى بايد به بررسى زمينه‌هاى نهضتهاى اسلامى در طول تاريخ شيعه پرداخت. ديدگاه دوم هر چند علل دور را ناديده نمى‌گيرد ولى زمينه‌هاى پيدايش انقلاب اسلامى را مرهون يك سرى علل نزديك كه بيشتر در اواخر دهه ١٣٣٠ ه. ش و اوايل دهه ١٣٤٠ (ش) اتّفاق افتاد مى‌داند. اين حوادث شامل درگذشت حضرت آيت‌ا ...
بروجردى، تصويب لايحه انجمنهاى ايالتى و ولايتى، انقلاب سفيد، كاپيتولاسيون و ...
است. لازم به ذكر است كه اين ديدگاه مورد تأييد امام راحل نيز هست چرا كه ايشان نيز شروع انقلاب اسلامى را سال ١٣٤١ ه. ش مى‌دانستند. «١» بنابراين در اين درس زمينه‌هاى پيدايش انقلاب اسلامى ايران از سال ١٣١٤ ه. ش به بعد مورد بررسى قرار مى‌گيرد.