انقلاب اسلامى و انقلابهاى جهان - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٨٥
عبده»، متفكر بزرگ جهان اسلام الهام گرفته بود. «الشيخ العقبى» و «الشيخ الابراهيمى» دو تن ديگر از رهبران مسلمان انقلاب الجزاير بودند. اما رهبران ديگرى نيز در هدايت جنبش الجزاير ظاهر شدند كه «مسالى حاج» و «فرحت عباس» به عنوان رهبران ميانهرو و ناسيوناليسم شناخته شدهاند. مسالى حاج به علت وفاداريش به ناسيوناليسم به عنوان پدر ناسيوناليسم الجزاير شهرت يافت. «١» از ديگر چهرههاى شاخص رهبرى نهضت الجزاير، «بِن بلَّا» بود كه به سازماندهى و رهبرى عملياتهاى چريكى و جنگى عليه فرانسويان مىپرداخت. همچنين در ميان رهبران الجزاير كسانى بودند كه از سوسياليسم و كمونيزم طرفدارى مىكردند. «العربى بوهالى» نمونهاى از اين چهرهها بود. وجود اختلافات ايدئولوژى و فكرى ميان رهبران انقلاب الجزاير سبب شكافهاى عميقى بين آنان گرديده بود. در يك جمعبندى كلى مىتوان گفت كه در الجزاير طيف وسيعى از رهبران راديكال، ميانهرو و اصلاحطلب وجود داشت كه براى دستيابى به هدفهاى مورد نظر و غلبه بر دشمن مشترك، هر چند به طور موقت اختلافات را كنار نهاده و زير چتر جبهه «آزاديبخش ملّى» جمع شدند. اما در انقلاب الجزاير چهره شاخص و منحصر به فردى كه رهبرى آن را به تنهايى به عهده بگيرد مشاهده نمىشود و در كنار «بن بلَّا» كه يكى از رهبران برجسته انقلاب الجزاير بود، چهرههاى ديگرى نيز حضور داشتند كه در هدايت مردم الجزاير نقش برجستهاى داشتند.
ب- ايدئولوژى:
حركت انقلابى الجزاير زاييده يك انديشه و ايدئولوژى واحد و منسجم نبود. زيرا در اين سرزمين طيف وسيعى از ايدئولوژيهاى رنگارنگ و گوناگون وجود داشتند كه مدعى هدايت و رهبرى مردم بودند كه از جمله آنها اسلام، ناسيوناليسم، سوسياليسم و ... بودند.
در نخستين مرحله انقلاب ضد استعمارى، «عبدالقادر الجزايرى» به عنوان چهرهاى مسلمان، با انعقاد قرارداد «وسمشيل» در سال ١٨٣٤ م در الجزاير غربى و مركزى نوعى