انقلاب. اگر هر سه مورد در يك فرد جمع باشند، آن شخص، رهبرِ منحصر به فرد انقلاب بوده، داراى مقبوليت و مشروعيت ويژه‌اى در بين مردم است «١» ايدئولوژى نيز براى شكل‌گيرى حركتهاى انقلابى لازم است. زيرا ايدئولوژى تنظيم‌كننده و ترسيم‌كننده ارزشها، ايده‌آلها و اعتقادها انقلاب اسلامى و انقلابهاى جهان ١٨٩ ب - ايدئولوژى:
ص : ١٨٧ ى حاكم بر جامعه است. بدون وجود ايدئولوژى، يك جامعه انسجام لازم را براى حركت گروهى و سرنگونى ارزشهاى حاكم و جايگزينى ارزشهاى جديد ندارد. در واقع ايدئولوژى همانند ملات، افراد و گروههاى مختلف جامعه را به هم پيوند داده و حفظ مى‌كند. در اين درس به طور اجمال انقلابهاى فوق با توجه به اين دو ركن مورد مقايسه قرار مى‌گيرند. «٢» انقلاب فرانسه‌ الف- رهبرى: با مطالعه انقلاب فرانسه به راحتى مى‌توان به اين نتيجه رسيد كه در آن انقلاب، چهره شاخصى كه بتواند داراى همه ويژگى‌هاى مربوط به رهبر باشد و در تمام مراحل، انقلاب را رهبرى كرده و مورد قبول همه و داراى مشروعيت لازم باشد، وجود ندارد. افرادى مانند «روبسپير»، «ميرابو»، «دانتون»، «لافايت»، «مارا»، «سن‌ژوست»، «بابوف» و ...، هر كدام به علت روحيات و توانايى خود در زمان معين و محدودى رهبرى مردم را پس از پيروزى به دست داشتند. و قبل از پيروزى و حتّى در زمان درگيرى، مردم انقلابى فاقد يك رهبرى فردى و يا حتى جمعى بوده‌اند. «٣» همچنين، رهبران انقلاب فرانسه بيشتر، از يك طبقه (طبقه بورژوا) بودند. آنها بيشتر از آن كه مردم را به حركت درآورند، خود سوار بر موج انقلاب مى‌شدند، به همين علت فاقد پايگاه مردمى بودند.
اين يكى از دلايلى بود كه آنها نمى‌توانستند مدت زيادى بر مسند قدرت باشند. علاوه بر اين، آنها پس از پيروزى انقلاب و در زمانى كه رهبرى مردم را به عهده داشتند با يكديگر بر سر قدرت به مبارزه برخاسته، همديگر را به قتل مى‌رساندند و اين خود عاملى مهم‌