انقلاب اسلامى و انقلابهاى جهان - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٣٨
روحانيون، نجبا و طبقه سوم تشكيل شده بود. دو گروه روحانيون و نجبا طبقات ممتاز جامعه را تشكيل مىدادند و داراى امتيازهاى زيادى بودند. از جمله قدرت سياسى، قضايى، قانونگذارى و تأمين امنيت اجتماعى در دست آنها بود؛ از پرداخت هرگونه ماليات و عوارض دولتى معاف بوده و در اجراى قوانين به طبقه سوم ظلم و ستم مىكردند. «١» طبقه سوم خود از چند گروه و صنف تشكيل شده بود و عدّهاى از آنها با توليدات صنعتى و خدمات ادارى در دستگاه دولتى از نظر پولى و مالى رشد كرده بودند، ولى به رغم رشد اقتصادى، از قدرت سياسى محروم بودند. گروه ديگر يعنى كارمندان، كارگران و كشاورزان و فروشندگان جزء و ... كه اكثريت طبقه سوم را تشكيل مىدادند، در محروميت مطلق به سر مىبردند. علاوه بر اين، تمام فشارها و هزينههاى كلان مالياتى كه دولتمردان فرانسه براى بهبود اقتصادى پيشنهاد مىكردند، بر دوش همين طبقه بويژه كشاورزان بود. چنين شرايط وخيم اقتصادى و طبقاتى از يك سو و زمستان سخت سال ١٧٨٩ م، به همراه عبور از مرحله فئوداليته به سرمايهدارى از سوى ديگر، باعث شده بودند كه زمينههاى لازم براى يك انقلاب مردمى در فرانسه آماده شود. «٢» ب- روسيه از آغاز قرن بيستم، روسيه در وضعيت نامطلوبى از نظر اقتصادى بسر مىبرد. جنگ ١٩٠٥ م. با ژاپن، ركود اقتصادى، بيكارى كارگران، گرسنگى و نداشتن زمين كشاورزى و نيز درآمد پايين، قحطى و خشكسالى باعث شده بود كه عدّه زيادى از دهقانان كارشان را ترك كرده، رهسپار شهرهاى روسيه و ديگر كشورها شوند. همچنين رشد صنعتى روسيه كه در اين زمان آغاز شده بود موجب تسريع در روند مهاجرت روستاييان به شهرها شد.
اما به علت وابستگى سرمايهگذاريها به منابع مالى بيگانه و استقراض خارجى، درآمد ملّى پايين آمده، آن كشور در بحران اقتصادى به سر مىبرد. «٣» با آغاز جنگ جهانى اوّل، همه منابع كشور از جمله نيروى انسانى، توليدات صنعتى، منابع مالى، سوخت و منابع غذايى در اختيار جنگ قرار گرفت. در نتيجه توليدات كشاورزى