در دل مشركان ايجاد شد. از اين رو، به سرعت به طرف مكه حركت كردند. در راه كاروانى را ديدند كه به‌سوى مدينه در ح اطلاعات رزمى در جنگهاى صدر اسلام ١٧٢ فهرست منابع‌ ركت بود. ابوسفيان به آنان گفت: اگر محمد را ملاقات كرديد، به او بگوييد كه قريش براى جنگ با تو در حركت است. اگر اين كار را براى ما انجام دهيد «در آينده كه به بازار عكاظ مى‌آييد شتران شما را از كشمش بار مى‌كنم» و قافله به حركت خويش ادامه داد و هنگامى كه به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد، سخنان ابوسفيان را براى حضرت بازگو كرد. معبد نيز، كه شاهد فرار مشركان بود، شخصى از قبيله خزاعه را به‌سوى پيامبر صلى الله عليه و آله فرستاد تا اين خبر را به حضرت برساند. او نيز در «حمراء الاسد»، خبر فرار مشركان را به خدمت پيامبر اسلام ارائه داد. «١» با توجه به اين كه قبيله «خزاعه»، اعم از مسلمان و مشرك، رابطه خوبى با پيامبر داشتند و در مواقع مختلف، اطّلاعات مفيدى به ايشان مى‌رساندند و حتى مى‌توان گفت همه آنان عوامل اطّلاعاتى پيامبر بودند «٢»، خبر فرار مشركان نسبت به خبر متناقض آن (حركت آنان براى جنگ)، از اعتبار بيشترى برخوردار بود از اين رو رسول خدا صلى الله عليه و آله آن را تأييد كردند و به خبرى كه آن كاروان آورده بود اعتنايى نكردند.
٣- تفسير پس از ثبت و ارزيابى اخبار، با تفسير اخبار، پرورش اخبار ادامه مى‌يابد. تفسير داراى سه مرحله مى‌باشد: «تجزيه و تحليل»، «تركيب» و