دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٧٧٧
| اقباليه جلد: ٩ شماره مقاله:٣٧٧٧ |
اِقْباليّه، شهري كوچك در استان قزوين. اين شهر در ٣٦ و ١٤ عرض
شمالى و ٤٩ و ٥٥ طول شرقى واقع است (مفخم، ١/٢٦٠) و حدود ٤٧/٣ كم ٢ وسعت
دارد ( آمارنامة استان زنجان، ٦٢). اقباليه داراي موقعيتى دشتى است و در
دهستان اقبال غربى از بخش مركزي شهرستان قزوين ( سازمان تقسيمات...، ٣٨) و
١٠ كيلومتري جنوب غربى شهر قزوين، بر سر راه اصلى اين شهر به همدان و
زنجان قرار دارد ( فرهنگ جغرافيايى...، ١/١١٥؛ گلريز، ١/٩٢٢، نقشه؛ ورجاوند،
٢٧٦).
اين شهر كه يكى از شهرهاي ١٢ گانة استان قزوين بهشمار مىرود ( سازمان
تقسيمات، ١)، پيش از اين سلطانآباد خوانده مىشد كه از ١٣٧٠ش با نام
اقباليه به صورت شهر درآمد (تحقيقات ميدانى؛ نيز قس: سرشماري، ١٣٦٥ش، ١٥؛
آمارنامة استان زنجان، ٥٤). جمعيت سلطانآباد در اواخر دهة١٣٢٠ش، ٢٧٠ ،١نفر
بود( فرهنگجغرافيايى، همانجا؛ گلريز، ١/٩٢١)، اما جمعيت اقباليه مطابق آخرين
سرشماري (١٣٧٥ش)،به ٤٦٩ ،٣١نفر (١٥٤ ،٦خانوار)رسيدهاست( سرشماري، ١٣٧٥ش،
هفتاد و شش) كه ٤/٦% از كل جمعيت شهري شهرستان قزوين را تشكيل مىدهد (
آمارنامة استان تهران، ٣٦، ٤٣). تراكم نسبى جمعيت در اين شهر حدود ٩ هزار نفر
در كم ٢ و نسبت جنسى ١٠٢ مرد در برابر ١٠٠ زن است ( سرشماري، ١٣٧٥ش، همانجا).
فعاليت اقتصادي ساكنان اين شهر تا يك دهه پيش عمدتاً و به ترتيب اهميت
عبارت بود از زراعت، باغداري و دامداري. زمينهاي كشاورزي اين محل برابر ٢٠٧
،١هكتار بود كه حدود ٦١% آن (٧٣٦ هكتار) آبى و مابقى به صورت ديم بود (
فرهنگ اقتصادي...، ٩٩). محصولات عمدة زراعى عبارت بود از گندم (٣٨٤ هكتار)،
جو (١٩٢ هكتار)، چغندرقند (٢٤ هكتار)، نباتات علوفهاي (٤٨ هكتار)، حبوبات (٢٩
هكتار) و سيبزمينى (٢٤ هكتار). سيب و انگور از ديگر محصولات اين آبادي بود
(همانجا). اين آبادي در ١٣٦٧ش داراي ٤٥٤ خانوار بهرهبردار كشاورزي بود كه از
يك رشته قنات و ٧ چاه عميق به عمق متوسط ١٠٠ متر استفاده مىكردند ( فرهنگ
آباديها، ١٢٤).
امروزه بخش قابل توجهى از اهالى اقباليه در فعاليتهاي صنعتى و خدماتى
شركت دارند. اهالى اقباليه شيعى مذهب و زبان رايج آنان فارسى و تركى است
( فرهنگ جغرافيايى، همانجا؛ تحقيقات ميدانى).
در اين شهر تپهاي تاريخى وجود دارد كه سفالهاي يافت شده در آن را به حدود
سدة ٨ تا ١٠ق نسبت دادهاند (ورجاوند، ٢٧٥). اقباليه داراي كاروانسراي متروكى
است، به شكل ٤ گوش كه در هر گوشة آن طاقنمايى وجود دارد و نهايتاً طرح بنا
به صورت ٨ ضلعى جلوه مىكند (همو، ٢٧٦). اين شهر ضمناً داراي قلعة خرابهاي
است (گلريز، ١/٩١٩؛ فرهنگ جغرافيايى، همانجا) كه در كنار كاروانسراي محل
واقع است (ورجاوند، ٢٧٩). اقباليه داراي ٤ پارك عمومى جمعاً به مساحت ١٢
هزار م ٢ است ( آمارنامة استان تهران، ٥٣٧).
مآخذ: آمارنامة استان تهران (١٣٧٥ش)، سازمان برنامه و بودجه استان تهران،
تهران، ١٣٧٦ش؛ آمارنامة استان زنجان (١٣٧١ش)، سازمان برنامه و بودجة استان
زنجان، تهران، ١٣٧٢ش؛ سازمان تقسيمات كشوري جمهوري اسلامى ايران، وزارت
كشور، تهران، ١٣٧٦ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن (١٣٦٥ش)، نتايج تفصيلى،
شهرستان قزوين، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٦٨ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن
(١٣٧٥ش)، نتايج تفصيلى، شهرستان قزوين، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٧٦ش؛
فرهنگ آباديهاي كشور، سرشماري عمومى كشاورزي (١٣٦٧ش)، استان زنجان، مركز
آمار ايران، تهران، ١٣٦٩ش؛ فرهنگ اقتصادي دهات و مزارع، شهرستان قزوين،
جهاد سازندگى، تهران، ١٣٦٣ش؛ فرهنگ جغرافيايى ايران (آباديها)، استان
مركزي، سازمان جغرافيايى كشور، تهران، ١٣٢٩ش؛ گلريز، محمدعلى، مينودر يا باب
الجنة قزوين، تهران، ١٣٣٧ش؛ مفخم پايان، لطفالله، فرهنگ آباديهاي ايران،
تهران، ١٣٣٩ش؛ ورجاوند، پرويز، سرزمين قزوين، تهران، ١٣٤٩ش؛ تحقيقات ميدانى
مؤلف. عباس سعيدي