دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٦٦٥
| اعتبارخان جلد: ٩ شماره مقاله:٣٦٦٥ |
اِعْتِبارْخان،
(د ١٢ ربيعالاول ١٠٣٢ق/ ٤ ژانوية ١٦٢٣م)، خواجهسرا، ديوان سالار و حاكم
آگره در دورة اكبر و جهانگير، امپراتوران مغول هند. ناماصلى اعتبارخان
دانسته نيست و آگاهى ما از زندگى و مشاغل او بيشتر به روزگار جهانگير مربوط
است؛ بجز آن گفته شده است كه پيش از اين، زمانخان و بهادرخان را خدمت
مىكرد و در ٩٧٤ق/١٥٦٦م چون اين دوخان شيبانى در جنگ با اكبر، پادشاه هند
كشته شدند، اعتبار خان به اكبر پيوست (ابوالفضل، ٢/٢٨٩- ٢٩٥؛ جهانگير، ٤٢٩؛
كيولرام، ١١؛ حسينى، ٣٦٧) و حدود ٣ سال در ديوان او به خدمت پرداخت.
اعتبار خان پس از تولد شاهزاده سليم (٩٧٧ق/١٥٦٩م) كه بعدها با لقب جهانگير
به سلطنت رسيد، به مقام ناظر ديوان و سرپرست شاهزاده گمارده شد (جهانگير،
همانجا؛ حسينى، ٣٤٦؛ شاهنواز، ١/١٣٤). او در نخستين سال حكومت جهانگير
(١٠١٤ق/١٦٠٥م) لقب اعتبار خان گرفت (كيولرام، همانجا) و سال بعد (١٠١٥ق)
كفالت گواليار به او واگذار شد (همانجا؛ جهانگير، ٦٥). اعتبار خان تا ١٠٣١ق در
ديوان جهانگير خدمت كرد و از سوي او به منصب «پنج هزاري ذات و سه هزار
سوار و سپس چهار هزار سوار» سرافراز شد و به حكومت آگره، پايتخت هند، منصوب،
و محافظت از قلعة آگره و خزانة حكومتى به او واگذار شد (همو، ٢١٢، ٣٩٢؛ حسينى،
همانجا؛ قس: خافىخان، ٣٣٣).
اعتبارخان در كشمكش ميان جهانگير و فرزندش شاه جهان، از جهانگير حمايت كرد و
در برابر هجوم شاه جهان به آگره در ١٠٣٢ق/ ١٦٢٣م سخت پاي فشرد و نيروهاي
شاه جهان را از ورود به قلعة آگره بازداشت. پس از اين رخداد، جهانگير به
پاس پايداري و وفاداري اعتبارخان، لقب ممتاز خان و منصب شش هزاري ذات و
پنج هزار سوار بدو داد (جهانگير، ٤٠٩-٤١٠؛ حسينى، ٣٦٧؛ قس: كيول رام، ١٢).
اعتبار خان پس از ٥٦ سال خدمت به جهانگير، درگذشت (جهانگير، ٤٢٩). از
يادگارهاي او در آگره، ساختمانى برجاي مانده است (محمد لطيف، .(١٩٦
مآخذ: ابوالفضل علامى، اكبرنامه، به كوشش مولوي عبدالرحيم، كلكته، ١٨٧٩م؛
جهانگير گوركانى، محمد، جهانگير نامه، به كوشش محمد هاشم، تهران، ١٣٥٩ش؛
حسينى، كامگار، مآثر جهانگيري، به كوشش عذرا علوي، عليگره، ١٩٧٨م؛ خافى
خان نظام الملكى، محمد هاشم، منتخب اللباب، به كوشش كبيرالدين احمد و
غلام قادر، كلكته، ١٨٦٥م؛ شاهنوازخان، مآثر الامرا، به كوشش مولوي
عبدالرحيم، كلكته، ١٨٨٨م؛ كيول رام، تذكرة الامراء، به كوشش معين الحق و
انصار زاهدخان، كراچى، ١٩٨٦م؛ نيز: Muhammad Latif, Agra, Calcutta, ١٨٩٦.
مجيد سميعى