دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٧٦٦
| افنى جلد: ٩ شماره مقاله:٣٧٦٦ |
اِفْنى، يا ايفنى، منطقهاي در جنوب مغرب (مراكش)، در ساحل اقيانوس
اطلس كه بيش از يك سده (١٨٦٠- ١٩٦٩م) مستعمرة اسپانيا بود.
اين منطقه كه ميان ٢٨ و ٥٤ و ٣ طول شرقى و ٢٩ و ٣٨ و ١٠ عرض شمالى، در ٨٨
كيلومتري جنوب تيزنيت، قرار گرفته است، حدود ٥٠٠ ،١كم ٢ مساحت دارد و از
شمال به وادي بوسدره، از شرق به صحراي مغرب، از جنوب به وادي نون و از
غرب به اقيانوس اطلس محدود است. جمعيت آن كه عمدتاً از بربرهاي آيت
باعمران تشكيل شده، در ١٩٦٧م بالغ بر ٥٣ هزار تن بوده است و از اين ميان
حدود ٨ هزار تن اسپانيايى بودهاند، اما پس از الحاق اين منطقه به مغرب و
خروج اسپانياييها، جمعيت آن كاهش يافته، و در ١٩٧١م به حدود ٤٦ هزار تن
رسيده است. مركز آن سيدي افنى١ با جمعيتى نزديك به ١٤ هزار تن (در
١٩٧١م)، در گذشته مركز اداري حكومت افريقاي غربى اسپانيا بوده، و امروزه
بندري تجارتى و مركز صنايع دستى است.
هواي اين منطقه، گرم و خشك، و بارندگى آن اندك و پراكنده است. بخش
جنوبى افنى منطقهاي نيمهصحرايى است كه از منابع كافى براي فعاليتهاي
اقتصادي و كشاورزي برخوردار نيست. از اين رو، افنى براي تأمين نيازهاي خود
همواره به مغرب وابسته بوده است و به همين سبب، نيمى از نيروي كار اين
منطقه براي يافتن كار راهى مناطق ديگر مغرب مىشدهاند. محصولات كشاورزي
افنى محدود به برخى حبوبات و زيتون است كه در پارهاي نقاط آن كشت
مىشود. دامداري، به ويژه پرورش گاو و گوسفند و بز منبع اصلى درآمد ساكنان
اين منطقه است. ماهيگيري نيز در سواحل افنى رواج دارد (بن عربى، ٧١؛
بريتانيكا؛ بروكهاوس؛ كلير...٢؛ ٢ EI).
تاريخ سياسى افنى به سدة ١٥م باز مىگردد. هنگامى كه اسپانياييها در ١٤٧٦م
در محلى از اين منطقه كه سانتا كروز دِ مارپكنيا٣ ناميده شد، مركزي براي
حمايت از فعاليتهاي تجارتى و ماهيگيري خود در جزاير قناري٤ ايجاد كردند؛ اما
اين منطقه در ١٥٢٤م به تصرف حكومت مغرب درآمد ( بريتانيكا؛ كلير؛ ٢ EI). در
سدة ١٩م، پس از جنگى كه به معاهدة تطوان در ١٨٦٠م انجاميد، اين منطقه بار
ديگر به حاكميت اسپانيا درآمد، اما سلطة اسپانياييها بر آن تا نيمة نخست سدة
٢٠م كامل نشد. در اين فاصله، حكومت اسپانيا همواره در پى گسترش قلمرو خود
در اين منطقه بود؛ تا اينكه در پى قراردادهاي ١٩٠٤ و ١٩١٢م ميان فرانسه و
اسپانيا سلطة اسپانيا بر افنى تثبيت گرديد و سرانجام در ١٩٣٤م اسپانيا بر تمام
اين منطقه تسلط يافت (يحيى، ٣/٣٨٣-٣٨٦، ٤٣٢-٤٣٣؛ بن عربى، همانجا؛ بريتانيكا؛
لاروس بزرگ؛ كلير؛ ٢ ؛ EI.(GSE در ١٩٤٦م، اين منطقه بخشى از افريقاي غربى
اسپانيا گرديد و سيدي افنى، چنانكه گفته شد، مركز حكومت واحد اين قلمرو بود.
پس از استقلال مغرب در ١٩٥٦م، دولت مغرب درصدد بازپس گرفتن افنى از
اسپانيا برآمد و نمايندهاي از اين منطقه نيز به عضويت مجلس قانونگذاري
مغرب فرستاده شد. در اواخر ١٩٥٧م،برخوردهايى ميان نيروهاي نظامى مغرب و
اسپانيا در اين منطقه درگرفت كه با عقب نشينى نيروهاي مغرب پايان يافت.
در ژانوية سال بعد، افنى به صورت استانى مستقل از صحراي اسپانيا درآمد كه
فرماندار نظامى مخصوص بهخود داشت. در دسامبر ١٩٦٥، قطعنامهاي در مجمع عمومى
سازمان ملل بهتصويب رسيد كه اسپانيا را به بيرون بردن هرچه زودتر نيروهاي
خود از افنى فرا مىخواند. سرانجام دولتهاي اسپانيا و مغرب براي انتقال
حاكميت اين منطقه به مغرب به توافق رسيدند و افنى در ژانوية ١٩٦٩ به دولت
مغرب واگذار شد. افنى اكنون بخشى از استان اگادير است و از مراكز مهم تجاري
در ناحية سوس شمرده مىشود (بن عربى، همانجا؛ بريتانيكا؛ لاروس بزرگ؛ كلير؛ ٢
.(EI
مآخذ: بن عربى، صديق، كتاب المغرب، بيروت، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م؛ يحيى، جلال،
المغرب الكبير، بيروت، ١٩٨١م؛ نيز:
Britannica; Brockhaus; Collier's Encyclopedia, London/New York, ١٩٨٨; EI ٢ ;
Grand Larousse; GSE.
بخش جغرافيا