دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٥٢٩
| اشتهاي گرجى جلد: ٩ شماره مقاله:٣٥٢٩ |
اِشْتِهايِگُرْجى، ميرزاعبدالله(١٢٤٥-١٢٨٩ق/١٨٢٩-١٨٧٢م)، شاعر و
خوشنويس دورة قاجار كه شهرتش بيشتر به سبب سرودن اشعاري دربارة خوردنيهاست.
او با تخلص اشتها و سرگشته شعر مىسروده است.
پدرش حاجى فريدون از گرجيانى بود كه در زمان آقا محمدخان قاجار از گرجستان
به ايران آمد (معلم، ٤/١٢٥٣) و از همان آغاز با خاندان حاج محمدحسين صدر
اصفهانى ارتباط نزديك يافت. عبدالله در اصفهان زاده شد و در جوانى به
تحصيل علوم ادبى و آموختن خط همت گماشت و سپس به تعليم فرزندان خاندان
صدر پرداخت (ديوان بيگى، ١/١٣٥؛ معلم، همانجا؛ مشار، ٣/٩٨١).
اشتها يكى از شاعران انجمن ادبى «ابوالفقرا» بود كه سرپرستى آن را ملامحمد
باقر گزي اصفهانى (د ١٢٨٦ق) بر عهده داشت و جلسات انجمن در روزهاي جمعه در
منزل او تشكيل مىشد (سپنتا، ٣٨٨؛ اوحدي، ١٦٤؛ نيز نك: همايى، ١١٠٧-١١١٠).
ميرزا عباس على خرم لنبانى ماده تاريخ درگذشت اشتها را در اين مصراع «اي
واي كه اشتها نداريم دگر» (= ١٢٨٩) آورده است (آقابزرگ، ٩(٢)/٤٤٠؛ نوشاهى،
١/٧٨٠؛ خضرايى، ٥٠).
اشتها، به پيروي از شيوة بسحاق اطعمه، شاعر قرن ٨ق/١٤م در وصف خوراكيها و
غذاهاي گوناگون اشعاري سروده است (ديوان بيگى، همانجا؛ معلم، ٤/١٢٥٤).
بسياري از اشعار او به تتبع و استقبال از سعدي (نك: اشتها، ٧٧- ٧٨، ٧٩، جم،
نيز ٥٧؛ قس: سعدي، ٦٩٤) و حافظ (اشتها، ٦١، ٦٥ -٦٦، جم، نيز ٥٨؛ قس: حافظ، ١)
سروده شده است. سرودههاي او در قالبهاي غزل، قصيده، تركيببند، رباعى، دو
بيتى و قطعه است.
ديوان اشعار اشتها در تهران (١٢٨٢، ١٣٠٦ و ١٣١٤ق) به صورت چاپسنگى، و در
بمبئى (١٣١٢ق) بهكوشش ملكالمتكلمينشيرازي منتشر شده، و چاپ انتقادي آن
به كوشش امين خضرايى (واله) در تهران (١٣٧٠ش) انتشار يافته است.
مآخذ: آقابزرگ، الذريعة؛ اشتها، عبدالله، ديوان، به كوشش امين خضرايى
(واله)، تهران، ١٣٧٠ش؛ اوحدي (يكتا)، مجيد، «تاريخ انجمنهاي ادبى اصفهان»،
وحيد، تهران، ١٣٤٥ش، س ٤، شم ٢؛ حافظ، ديوان، به كوشش بهاءالدين خرمشاهى،
تهران، ١٣٧٣ش؛ خضرايى (واله)، امين، حاشيه بر ديوان اشتها (هم)؛ ديوان
بيگى شيرازي، احمد، حديقة الشعراء، به كوشش عبدالحسين نوايى، تهران، ١٣٦٤ش؛
سپنتا، ساسان، «انجمنهاي ادبى اصفهان»، آينده، تهران، ١٣٦٥ش، س ١٢، شم ٧-٨؛
سعدي، ديوان، به كوشش مظاهر مصفّا، تهران، ١٣٤٠ش؛ مشار، خانبابا، مؤلفين
كتب چاپى، تهران، ١٣٤١ش؛ معلم حبيب آبادي، محمدعلى، مكارم الا¸ثار،
اصفهان، ١٣٥٢ش؛ نوشاهى، عارف، فهرست كتابهاي فارسى چاپ سنگى و كمياب
كتابخانة گنج بخش، اسلام آباد، ١٣٦٥ش/١٩٨٦م؛ همايى، جلال، «انجمنهاي ادبى
و بعض شعراي اصفهان در قرن ١٣»، مهر، تهران، ١٣١٥ش، س ٣، شم ١١. كامران
كسايى