تحليلى بر دعاهاى انبيا در قرآن - خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٣٣ - آداب ظاهرى هنگام دعا
اسلام روى نماز جماعت و اجتماع و جماعات در دعا و عبادت تكيه دارد و از قرآن و روايات استفاده مىشود عبادت و دعاى دسته جمعى مطلوب و پسنديده و موجب بر آورده شدن حاجات و رسيدن به هدفهاى عالى است. «يَدُ اللّهِ مَعَ الجَماعَةِ» قدرت و نيروى پروردگار و عنايت حق تعالى، با جماعت است.
٧ - اظهار خشوع: قرآن و روايات دعوت به دعاى با خشوع و تواضع قلبى، مىكنند و تضرُّع و زارى را در حال دعا مطلوب مىدانند. قرآن كريم مىفرمايد:
(اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً؛[١]پروردگار خويش را با حالت زارى و پنهانى بخوانيد.) تضرع به معنى اظهار ضعف، ذلّت، خوارى و فروتنى در پيشگاه با عظمت پروردگار سبحان است.
٨ - تقديم مدح و ثناء و صلوات: از جمله آداب دعا مدح و ثناى خداوند است. حارث بن مغيره گفت: شنيدم از امام صادق عليه السلام مىفرمود: هر كدام از شما خواست از پروردگارش چيزى از حوائج دنيا را طلب كند، ابتدا مدح و ثناى الهى به جا آورد و بر محمّد و آلش صلوات بفرستد، سپس حاجاتش را درخواست كند. امام صادق عليه السلام فرمود: قبل از دعا خدا را اينطور مدح و ثنا گوئيد: «يا اجوَدَ مَن اَعْطى و يا خَيرَ مَن سُئِل و يا اَرْحَمَ مَن اسْتُرْحِمَ يا واحِدُ يا احَد يا فَرد يا صَمَدُ يا مَن لَم يَلِد ولَم يُولَد ولَم يَكُن لَه كْفُواً اَحَدٌ يا مَن لَم يتَّخِذ صاحِبَةً و لا وَلَداً يا مَن يَفعَلُ ما يَشاءُ و يَحكُمُ ما يُريد و يَقضِى ما اَحَبَّ يا مَنْ يَحولُ بَينَ المَرء و قَلبِهِ يا مَن هو بالمَنظَرِ الْاَ عْلى يا مَن لَيسَ كَمِثلِهِ شىء يا سَميعُ يا بَصير»[٢] و هشام بن سالم از امام صادق عليه السلام روايت مىكند: «لا يَزالُ الدّعاء مَحجوباً حتّى يُصِلّى عَلى مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد؛[٣]دعا پيوسته پوشيده است و بالا نمىرود تا اينكه بر محمّد و آلش درود فرستاده شود». اميرالمؤمنين على عليه السلام مىفرمايد: «اذا كانَت لَك اِلَى اللّهِ سُبحانَهُ حاجَةٌ فَاْبدَأ بِمَسئَلَةِ الصَّلاة على رَسولِهِ صلّى اللّه علَيهِ و آلِه ثُمَّ
[١]- اعراف/ ٥٣.
[٢]- عدة الدّاعى، باب تقديم المَدْحَة/ ص ١٤٧.
[٣]- همان/ ص ١٤٩.