در همه محيطهاى اجتماعى و در ميان تمامى كسانى كه به‌گونه‌اى با يكديگر در ارتباط هستند، خواه دو برادر، دو خواهر، دو دوست يا دو همكار، در هر حال، مسائلى پيش مى‌آيد كه سبب ناراحتى و دل‌گير شدن يكى از دو طرف مى‌گردد و اين معمولًا، امرى اجتناب‌ناپذير است. نكته مهم و قابل توجّه اينجاست كه در اين مواقع چه بايد كرد؟ آيا با پيش آمدن كوچك‌ترين ناراحتى يا ديدن برخوردى ناشايست از دوست و برادر و خواهر ايمانى خود، بايد پيوندهاى دوستى‌مان را از يكديگر بگسليم و اجازه دهيم كه روز به روز فاصله بين ما زيادتر گردد؟

آيا بايد بگذاريم اين امر زمينه‌اى براى سوء استفاده كسانى شود كه نمى‌توانند رابطه نزديك و دوستانه برادران و خواهران مسلمان را ببينند؟ به راستى اگر در رابطه بين شما و دوستانتان مسئله ناراحت كننده‌اى پيش آيد يا اگر دوستى نسبت به شما، بى‌مهرى و در حقّ شما، كوتاهى كرد؛ ولى او پس از مدّتى، پشيمان شد، شما با او چگونه رفتار مى‌كنيد؟ آيا عذرش را مى‌پذيريد و از خطاى او مى‌گذريد يا اينكه آتش كينه‌اتان همچنان شعله‌ور مى‌ماند؟

پيامبر اكرم (ص) در وصيت خويش به اميرالمؤمنين على (ع) فرمودند:

«اى على! هر كس عذر ديگرى را كه از او بخشايش مى‌طلبد، نپذيرد، شفاعت من شامل حال او نمى‌شود، خواه آن شخص كه عذر مى‌آورد و خود را تبرئه مى‌كند، در ادّعاى خود صادق باشد، خواه دروغ‌گو.»[١]

پيامبر اكرم (ص) در اين حديث تصريح مى‌فرمايد كه شما به اين كار نداشته باشيد كه آيا واقعاً شخصى كه معذرت‌خواهى مى‌كند و درصدد تبرئه خويش است، راست مى‌گويد يا دروغ، بلكه وظيفه شماست كه در هر حال، حرفش را بپذيريد و عذرش را قبول كنيد.

در حديثى از امام زين‌العابدين (ع) آمده است كه:

«اگر كسى در طرف راست شما ايستاد و به شما دشنام و ناسزايى گفت، ولى بعد به طرف چپ شما آمد و عذرخواهى كرد، عذر او را بپذيريد.»[٢]

اين اخلاق، نشانه كمال بزرگوارى و اوج ايمان شخص است. هر كدام از ما بايد سعى كنيم كه به‌تدريج در اداى كامل اين حقّ دوستان و اطرافيانمان؛ يعنى پذيرش عذر خطاهاى ايشان، گام برداريم و به اين صفت كريمان بيش از پيش آراسته گرديم.

١٩. عيادت و دل‌جويى‌

يكى از نكات مهم در روابط و آداب معاشرت‌هاى اجتماعى، عيادت دوستان و بستگانى است كه دچار بيمارى شده‌اند. اصولًا در چنين مواقعى است كه دوستى و خويشاوندى ارزش واقعى خود را پيدا مى‌كند. وقتى شما بر بالين برادر يا خواهر مسلمان خود حاضر مى‌شويد و از او