برائت، از اصول مهمّ و اساسى اسلام و آئين حيات انسان‌ها در جهان است. قرآن عزيز در آيات بسيار آن را مورد تأكيد قرار داده و از امّت اسلام به طور جدّى آن را مطالبه كرده است.

برائت از دشمنان خدا و بشريت، اصلى بنيادين در مكتب اهل بيت (ع) به شمار مى‌رود و در كنار حبّ خداوند و اولياى او، حقيقت و روح دين محسوب مى‌شود و بدون آن، اساساً ايمان تحقّق نمى‌يابد. برائت، خود مراتب و ابعادى دارد كه مسئله انتقام از جمله آنهاست. منتقم يكى از اسماء الهى است و او خود را در قرآن ذوانتقام ناميده است. در معارف و تعاليم مكتب شيعه نيز بر آن تأكيد زيادى صورت گرفته و در ادعيه و زيارات، يكى از محورهاى تربيتى شيعه بر همين حقيقت معطوف گشته است. در زيارت عاشوراى حسينى، حدّاقل در دو مورد، شيعه را متذكّر اين امر ساخته‌اند كه از خداوند درخواست كند در زمره كسانى قرارگيرد كه در آخرالزّمان در ركاب امام عصر (ع) براى طلب ثار و انتقام خون سالار شهيدان قيام خواهند كرد.

آنچه اين مقاله كوتاه به آن اشاره دارد، نگاهى مختصر به همين حقيقت است.

آنچه در سطور بالا گذشت، اين اشارت را در پى داشت كه برائت از دشمنان خدا و اسلام و بشريت:

- يك ضرورت دينى و قرآنى است؛

- يك قاعده عقلانى و اصل فطرى است؛

- تحقّق راستين ايمان و اعتقاد اسلامى و روح مكتب شيعه بر آن استوار است؛

- از اصول تربيتى و حماسى مكتب اهل بيت (ع) به شمار مى‌رود.

اكنون مى‌گوييم بر اساس آموزه‌هاى همين مكتب، هدف خلقت انسان و غايت آفرينش جهان نيز بر همين امر قرار دارد.

ابتدا بايد اين نكته را متذكّر شد كه اين اصل اساسى (انتقام از دشمنان خدا)، از مفهوم و حقيقتى متعالى و ارجمند برخوردار است و اساساً با مفهوم عاميانه و نازل آنها بسيار متفاوت است. در ساحت قرآن و تعاليم دينى و معارف شيعى، اين مفهوم والا و تعيين كننده با توجّه به چهار شأن بزرگ، معناى بلند خود را پيدا مى‌كند:

نخست شأن ربوبى است‌

سخن در اين است كه خداى بزرگ كار حكيمانه و شكوه هنرمندانه خود را در آفرينش انسان به نمايش گذاشت و غايتى سترگ نيز از آن، در نظر داشت. او انسان‌ها را آفريد و قرار بود آنان تحت تربيت رسولان و راهنمايان او به ابعاد و مراتبى عظيم از هدف خلقت نائل آيند، همچون‌ خليفة اللّهى‌، امانت‌دارى، بندگى و عبوديت و نيل به كمال انسانى خود كه در وجودشان به وديعت سپرده شده بود.

شأن ربوبى اين بود كه همه مقدّمات، لوازم و مناسبات تحقّق‌بخش اين هدف را در اين جهان به انسان‌ها عطا فرمود و وجود انبيا و امامان از بزرگترين آنهاست؛ امّا دشمنان خدا و بشريت بر مبناى وجه تشريعى نظام عالم كه بر اراده و اختيار آدميان تأكيد مى‌كرد، اين طرّاحى الهى را بر هم زدند.

امّا از سوى ديگر، خداى متعال هرگز مغلوب نمى‌شود و در نهايت، مقصد خلقت خويش را با ظهور آخرين منجى موعود (ع) در جهان تحقّق خواهد بخشيد؛ ليكن دشمنان بايد به سبب گناه بزرگ خود در همين دنيا (و قبل از عذاب آخرت) تنبيه و مجازات شوند؛ زيرا خار راه انسانيت و مانع بزرگ طرّاحى الهى در جهان شدند. شأن قدرت، شأن حكمت، شأن عدالت و شأن ربوبيت حضرت حق ايجاب مى‌كند كه اين تنبيه و مجازات به عنوان انتقام الهى حتماً صورت پذيرد. اينها همه در