«هر كس دوست دارد از ياران قائم باشد، بايد منتظر باشد و در اين حال، به پرهيزكارى و اخلاق نيكو رفتار كند؛ در حالى كه منتظر است. پس اگر چنين شخصى بميرد و قائم پس از آن برخيزد، او پاداش كسى را دارد كه قائم را دريافته است. پس تلاش كنيد و منتظر باشيد. گوارا باد بر شما [اين پاداش‌] اى گروه مورد رحمت!»[٢]

در مورد جايگاه انتظار در تفكّر شيعه، آثار فراوانى تأليف شده كه علاقه‌مندان مى‌توانند به آنها مراجعه كنند.[٣]

٩- ١. بقاى همه تكاليف شرعى در دوران غيبت‌

همه فقهاى شيعه به عنوان يك اصل مسلّم بر اين موضوع تصريح كرده‌اند كه تكاليف شرعى به استثناى چند مورد محدود كه آن هم محلّ اختلاف است، در زمان غيبت امام مهدى (ع) استمرار دارد و هيچ حكمى از احكام اسلام در اين دوران تعطيل نمى‌شود.[٤] از همين روست كه فقهاى بزرگوارى چون امام خمينى (ره) امر به معروف و نهى از منكر و تلاش براى اصلاح جامعه در عصر غيبت را تكليف همه شيعيان دانسته و معتقدند كه هر كس در حدّ توان خود در اين زمينه مسئول است.

از نظر اين دسته از فقيهان، دامنه اين تكليف شرعى تا حدّى گسترش دارد كه حتّى تلاش براى تشكيل حكومت در دوران غيبت را هم توجيه مى‌كند.[٥]

امامان معصوم (ع) در روايات متعدّدى، پس از پيش‌بينى دوران غيبت آخرين حجّت الهى، مردم را به تمسّك به دين خود و پايدارى بر احكام و باورهايى كه از امامان پيشين آموخته‌اند، فرا خوانده‌اند كه به تعدادى از آنها در كتاب ارزشمند منتخب الأثر اشاره شده است.[٦]

در يكى از اين روايات، امام صادق (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

«براى صاحب اين امر غيبتى است. پس بايد بنده پرهيزكارى پيشه كند و به دين خود تمسّك جويد.»[٧]

در روايت ديگرى كه زراره از آن حضرت نقل كرده است، در اين زمينه چنين مى‌خوانيم:

«زمانى براى مردم پيش مى‌آيد كه امامشان از ديده‌هاى آنها پنهان مى‌شود.» پس به آن حضرت گفتم: مردم در آن زمان چه خواهند كرد؟ فرمود: «به همان امرى كه بر آن هستند، تمسّك مى‌جويند تا امام غايب بر آنها آشكار شود.»[٨]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. سوره مائده (٥)، آيه ٥٥: «ولىّ شما، تنها خدا و پيامبر اوست و كسانى كه ايمان آوردند؛ همان كسانى كه نماز بر پا مى‌دارند و در حال ركوع زكات مى‌دهند.»

[٢]. سوره نساء (٤)، آيه ٥٩: «... خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد ...».

[٣]. سوره شورى (٤٢)، آيه ٢٣: «... بگو به ازاى آن [رسالت‌] پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى درباره خويشاوندان ...».

[٤]. از سخنان مقام معظّم رهبرى در ديدار با جمعى از طلّاب و روحانيان، ٢٢/ ٩/ ١٣٨٨.

[٥]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: لطف‌الله صافى گلپايگانى، منتخب الأثر فى الإمام الثانى عشر (ع)، ج ٢، صص ٢٠- ٥١؛ ابراهيم شفيعى سروستانى، معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٢٢٣- ٢٤٠.

[٦]. سوره نور (٢٤)، آيه ٥٥.

[٧]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٢، صص ٥٢- ١٢٤.

[٨]. همان، ص ٥٣، ح ٣٥٣.

[٩]. ر. ك: همان، صص ٢٢٢- ٢٣٥ و صص ٣٣١- ٣٣٢.

[١٠]. احمد بن حنبل، المسند، ج ٣، ص ٣٧.

[١١]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٤٦٠- ٤٨٣.

[١٢]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٢، صص ١٢٥- ١٣٠.

[١٣]. ر. ك: همان، صص ١٤٦- ١٥٢.

[١٤]. ر. ك: همان، صص ١٥٨- ١٦١.

[١٥]. همان، ص ١٢٦، ح ٤٨٤.

[١٦]. ر. ك: همان، ج ٢، صص ٢٢٢- ٢٣٥ و ج ٣، صص ١٥٥- ١٥٧.

[١٧]. همان، ص ٢٣٣، ح ٥٩٧.

[١٨]. ر. ك: همان، ج ١، صص ١٩- ٢٥٤.

[١٩]. همان، ص ١٠٦، ح ١٥٥.

[٢٠]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٢٠٧- ٢٢٠.

[٢١]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٢، صص ٢٣٦- ٢٧١.

[٢٢]. همان، ص ٢٣٦، ح ٥٩٩.

[٢٣]. ر. ك: همان، ج ٢، صص ٢٦٧- ٢٧١.

[٢٤]. همان، ص ٢٦٨، ح ٦٣٨.

[٢٥]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ١٤١- ٢٢٠.

[٢٦]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٣، صص ٢٠٤- ٢١٧.

[٢٧]. همان، ص ٢١٠، ح ١٢٢٩.

[٢٨]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٢٤١- ٢٧٧.

[٢٩]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه، ر. ك: سعيد ضيايى‌فر، مبانى كلامى اجتهاد، صص ٦٩٩- ٧٣٦.

[٣٠]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه، ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٣٠٧- ٣٢٤.

[٣١]. ر. ك: متخب الاثر، ج ٢، ص ٢٤٤، ح ٦١٠، ص ٢٤٧، ح ٦١٥، ص ٢٤٨، ح ٦١٧، ص ٢٥٦، ح ٦٢٤.

[٣٢]. همان، ص ٢٤٧، ح ٦١٥.

[٣٣]. محمّد بن على بن الحسين (شيخ صدوق)، كمال الدّين و تمام النعمه، ج ٢، باب ٣٣، ص ٣٥٠، ح ٤٤.