پروانگان كه در هوا منتشر مى‌شوند و با سرعت به سوى محضر الهى روانه مى‌گردند. در صحيحين از سهل بن سعد ساعدى از رسول خدا (ص) آمده است كه: «روز قيامت مردم بر سرزمينى بسيار سفيد و صاف كه هيچ مرز بلندى بر آن وجود ندارد، محشور مى‌شوند.» و در بعضى از اخبار، زمين مبدّل به آتش خواهد شد و در بعضى از اخبار زمين محشر براى مؤمنان مبدّل مى‌شود به نان بسيار خوبى كه از آن مى‌خورند تا خلايق از حساب فارغ شوند و از آن جمله انخساف قمر و انكساف شمس است و انتشار نجوم و كواكب است ... «و اين چنين خداوند، موجودات را از صحنه‌هاى رستاخيز آگاه مى‌كند و اين چنين قرآن از فناپذيرى گريز ناپذير زندگى زمينى سخن مى‌گويد. هر كجا باشيد شما را مرگ درمى‌يابد؛ هر چند در برج‌هاى استوار باشيد.»[١] بعد از نوشتارى مختصر درباره نشانه‌هاى قيامت در قرآن، اينك گذرى بر متون مقدّس مى‌كنيم و نشانه‌هاى برپايى قيامت را در كتب عهدين بررسى مى‌كنيم تا درون مايه‌هاى مشترك بين قرآن و عهدين را درباره اين موضوع بيابيم.

قيامت در متون مقدّس‌

در اسفار نخستين عهد عتيق، سخنى از رستاخيز نيست؛ همان‌گونه كه خبرى از جهان پس از مرگ نيست؛ امّا در كتب متأخّر مانند زكريّا، ميكاه و ملاكى كه سومى آخرين كتاب از مجموعه كتب عهد عتيق است در مورد قيامت سخنانى به ميان آمده است كه پيش‌گويى اين پيامبران است. ميكاه نبى در كتاب خويش كه خطاب به قوم بنى‌اسرائيل است، پايان جهان را بدين گونه بازگو مى‌كند: و امّا در روزهاى آخر، كوه خانه خداوند مشهورترين كوه جهان خواهد شد و مردم از سراسر جهان به آنجا آمده، خواهند گفت: بياييد به ديدن كوه خدا برويم و خانه خداى اسرائيل را زيارت كنيم، او راه‌هاى خود را به ما خواهد آموخت و مطابق آن عمل خواهيم كرد؛ چون شريعت و كلام خداوند از اورشليم صادر مى‌شود.

ملاكى قيامت را چنين توصيف مى‌كند و آن را به مردم بشارت مى‌دهد: خداوند مى‌فرمايد: روز داورى مثل تنورى شعله‌ور فرا مى‌رسد و همه اشخاص مغرور و بدكار را مثل كاه مى‌سوزاند آنان مانند درخت تا ريشه خواهند سوخت و خاكستر خواهند شد؛ امّا براى شما كه ترس مرا در دل داريد، آفتاب عدالت طلوع خواهد كرد. پيش از فرا رسيدن روز بزرگ و هولناكِ داورى، خداوند من، رسولى شبيه ايلياى نبى براى شما مى‌فرستد. او دل‌هاى پدران و فرزندان را دوباره به هم نزديك خواهد كرد و اين باعث خواهد شد كه من سرزمين شما را ويران كنم. بحث از قيامت، در دين يهود به همين موارد نادر و سربسته محدود مى‌شود؛ امّا كتب مقدّس دين مسيح از «انجيل متّى» گرفته تا «مكاشفه يوحنّا» در موارد بسيارى به حادثه آخر جهان اشاره مى‌شود و آن را