ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٥ - ٥- ١ افطار با غذاى مخصوص دربار الهى، معجونى از بهشت
تُحْفَةُ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ مَا تَحِيَّتُهُ قَالَ لَا عِلْمَ لِى ...؛ ١٧
اى پيامبر بزرگوار! خداوند به تو درود مىفرستد و به تو دستورى مىدهد كه براى هديه و تحفه او آماده شوى. پيامبر (ص) به او گفت: «تحفه پروردگار چيست؟» جبرئيل گفت: «من به آن آگاهى ندارم.» در آن وقت، ميكائيل فرود آمد و با او ظرفى بود كه با پارچهاى از سندس [يا استبرق] پوشيده شده بود. آن را جلوى پيامبر (ص) گذارد.»
در قسمتى از حديث آمده كه جبرئيل (ع) در جواب سؤال پيامبر (ص) در مورد تحفه الهى، اين جمله را بيان كرد: «لا علمَ لى.» اين چه تحفهاى بود كه جبرئيل (ع)، مأمور خبرهاى غيبى خداوند، نسبت به ماهيّت آن اظهار بىاطّلاعى مىكند؟ همانگونه كه در زيارتش به آن اشاره شده است:
«فاطمةُ بنتُ رسولالله وَ بِضعَة لَحمِهِ و صَميم قَلبِهِ و فَلذَة كبدِهِ وَ التَّحية مِنكَ لَهُ وَ التُحفة؛ ١٨
فاطمه دختر رسول خدا، پاره تن و قوام قلب او، پاره جگرش و آنكه هديه و تحفه پروردگار براى پيامبر (ص) بود.»
«وَ لَها ليسَ نَواله الّا نَوالَ اللهِ عَمَّ نَوالَهُ؛ ١٩
براى آن حضرت (زهرا (س)) عطا و بخششى است كه بالاتر از آن نيست، مگر عطا و بخشش خداوندى كه بخشش او همگانى است.»
نزول ميكائيل (ع)، فرشته رزق و روزى، از نكات قابل تأمّل در اين موضوع است. فرود دو فرشته براى انجام يك امر الهى، يكى حامل پيام و يكى حامل هديه الهى، همه عظمت يك موضوع را مىرساند. قرار است چه اتّفاقى بيافتد؟
٥- ١. افطار با غذاى مخصوص دربار الهى، معجونى از بهشت
جبرئيل (ع) به پيامبر (ص) گفت:
پروردگار به تو دستور مىدهد كه از اين غذا افطار كنى. «كَشَفَ الطَّبَقَ فَإِذَا عِذْقٌ مِنْ رُطَبٍ وَ عُنْقُودٌ مِنْ عِنَبٍ فَأَكَلَ النَّبِى (ص) مِنْهُ شِبَعاً وَ شَرِبَ مِنَ الْمَاءِ رِيّاً وَ مَدَّ يَدَهُ لِلْغَسْلِ فَأَفَاضَ الْمَاءَ عَلَيْهِ جَبْرَئِيلُ وَ غَسَلَ يَدَهُ مِيكَائِيلُ وَ تَمَنْدَلَهُ إِسْرَافِيلُ ارْتَفَعَ فَاضِلُ الطَّعَامِ مَعَ الْإِنَاءِ إِلَى السَّمَاءِ؛ ٢٠
ظرف را آشكار ساخت. در آن، خوشهاى خرماى تازه و خوشهاى انگور بود. رسول خدا (ص) از آنها ميل فرمودند. بعد از آن، آب نوشيد تا سيراب شد. پس اراده فرمود دستهاى خود را بشويد؛ جبرئيل بر دستهايش آب ريخت. ميكائيل آن را شستوشو داد و اسرافيل با دستمالى خشك كرد. آنگاه اضافه غذا را با ظرف آن به طرف آسمان بردند.»
نكته اوّل: يكى ديگر از فرشتگان الهى، يعنى اسرافيل (ع)، به عنوان يك خدمتكار در اين زمان و براى اين موضوع حضور يافته است.
نكته دوم: در بخشى از حديث آمده كه حضرت على (ع) مىفرمايند:
«روش پيامبر (ص) اين بود كه هنگام افطار به من دستور مىداد در را باز كنم تا اگر كسى مىخواست غذا بخورد، وارد شود؛ ولى در آن شب به من فرمودند: «كنار در بنشين و كسى را راه نده؛ زيرا خوردن اين طعام بر غير من حرام است.» ٢١
پس مىتوان گفت اين غذا با غذاهاى دنيايى بسيار فرق داشت؛ بلكه در ميان مائدههاى الهى نيز غذاى مخصوص دربار الهى بود.
نكته سوم: در مورد نوع غذايى كه باعث انعقاد نطفه وجود
حضرت زهرا (س) در جسم پيامبر (ص) گرديد، چندين نظر بيان شده است:
١. خرما و انگور (همان)؛
٢. سيب بهشتى از درخت طوبا؛ ٢٢
٣. آميخته شدن عرق جبرئيل؛ ٢٣
٤. خرما به تنهايى. ٢٤
از ميان موارد فوق، سيب بهشتى از بقيّه اهمّيت و شهرت بيشترى دارد. از همينروست كه در زيارتنامه آن حضرت، ايشان را «تفاحة الفردوسِ و الخُلدِ؛ سيب بهشتِ فردوس و خلد» ٢٥ خطاب قرار مىدهيم.
امّا مىتوان اين نكته را نيز عنوان نمود كه هر سه مورد، يعنى سيب، انگور و خرما از بهشت براى پيامبر (ص) آمده بود و با توجّه به دو نكته، مىتوان بين هر سه ميوه جمع نمود:
الف) از مهمترين درختان بهشتى، درخت طوبا است. در فرمايش امام رضا (ع) خطاب به اباصلت آمده است:
«إنَّ شجرةَ الجَنَّةِ تَحمِلُ أنواعاً ... وَ لَيست كَشَجرةِ الدُّنيا؛ ٢٦
همانا درخت بهشتى انواع ميوهها را دارد و مانند درخت دنيايى نيست. بنابراين درخت طوبا مىتواند هر نوع ميوهاى را در بر داشته باشد.»
ضمن اينكه در برخى از روايات، نام اختصاصى از ميوه برده نشده و فقط اشاره شده كه جبرئيل (ع) از ميوههاى طوبا به پيامبر (ص) دادند؛ مانند اين حديث:
«هنگامى كه عايشه به بوسيدن مكرّر حضرت فاطمه (س) توسط پيامبر (ص) اعتراض كرد، رسول خدا (ص) به او فرمودند:
«يَا عَائِشَةُ! إِنِّى لَمَّا أُسْرِى بِى إِلَى السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَأَدْنَانِى جَبْرَئِيلُ مِنْ شَجَرَةِ طُوبَى وَ نَاوَلَنِى مِنْ ثِمَارِهَا فَأَكَلْتُهُ فَحَوَّلَ اللهُ ذَلِكَ مَاءً فِى ظَهْرِى فَلَمَّا هَبَطْتُ إِلَى الْأَرْضِ وَاقَعْتُ خَدِيجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ؛ ٢٧
اى عايشه! هنگامى كه به معراج رفتم، به بهشت وارد شدم. جبرئيل مرا به نزديك درخت طوبا برد و از ميوههاى آن به من داد. پس آن را خوردم. خداوند آن را به آبى در پشت من تبديل كرد و هنگامى كه به زمين فرود آمدم در اثر مواقعه با خديجه، به فاطمه باردار گشت.»
ب) خوردن اين ميوهها در مراحل مختلف صورت گرفته است. در معراج، بحث ميوه سيب و درخت طوبا براى پيامبر (ص) مطرح شده و بعد از آن، در زمين رطب و انگور و در جمع باعث ايجاد نطفه آن بانوى اسلام گرديده است و به نظر مىآيد