در بررسى ابعاد شخصيّت حضرت فاطمه، وليدة الاسلام (س) ١ موضوع تولّد ايشان يكى از جنبه‌هاى رازگونه و پيچيده‌اى مى‌باشد كه داراى برنامه‌ريزى طولانى الهى بوده است.

همان‌گونه كه زندگى كوتاه دنيوى آن بانو هنوز سرشار از ناگفته‌هاى زياد است و نامعلوم بودن مدفن شريف او سال‌هاست دل عاشقان را داغدار ساخته و قدرش همچون قبرش ناشناخته مانده، تولّد او نيز سِرِّ غامض و سر به مُهرى است كه فقط نكاتى از آن، از طريق سخنان فرزندان بزرگوارش به ما رسيده و براى شنيدن همين نكات هم، ظرف ذهن ما بسى كوچك و كم‌حجم است.

در بررسى شخصيّت افراد برتر، تحليل عوامل مزبور موجب مى‌گردد به جوانب درونى آنها راهى پيدا كنيم. با در نظر گرفتن اين نكته، هر چه اين افراد در سطح بالاترى قرار گرفته باشند، اين عوامل، با اهمّيت‌تر و پيچيده‌تر مى‌گردد و وقتى مسئله مربوط به «دعائم الدّين» ٢ (بزرگان دين، پايه‌ها و ستون‌هاى اصلى اسلام) مى‌رسد- كه مبحث عصمت براى آنها طرح مى‌شود- موضوع حسّاسيت فوق‌العادّه‌ترى مى‌يابد و نياز به سندهاى محكم‌ترى دارد.

در مسير برنامه‌ريزى شده الهى براى تولّد حضرت فاطمه (س)، دو بخش قابل بررسى است:

بخش اوّل: اسرار پيش از تولّد تا زمان تولّد؛

بخش دوم: اسرار، كيفيّت و نكات مربوط به هنگام تولّد.

بر اساس حكمت الهى، تولّد دخترى كه تكميل‌كننده موضوع نبوّت و پايه‌گذار مسئله امامت است و به القاب امّ ابيها و امُومَة الائمّه (همان) مزيّن شده، نيازمند مقدّماتى است كه در صورت فراهم نشدن مقدّمات، كار به سرانجام نمى‌رسد و به هدف نائل نمى‌شود.

امّا در زمينه مقدّمات تولّد حضرت فاطمه (س) در زمان حيات پيامبر اكرم (ص) اختصاصاً مواردى وجود دارد كه بسيار قابل تأمّل است.

حضرت فاطمه (س) از نسل فردى است كه خداوند درباره او فرموده است:

«خلقت الاشياء لاجلك و خلقتك لاجلى؛ ٣

همه چيزها را براى تو و تو را براى خودم آفريدم.»

در اين بيان نورانى، عظمت وجودى پيامبر اكرم (ص) به تصوير كشيده شده است؛ هرچند عقول ما از درك كُنه آن ناتوان و عاجز است.

پيامبرى كه از حيث جسمى و نژادى نيز، به برترين قبيله و تيره اعراب منتسب و به نبى قُرشى‌ ٤ معروف است، وجود نازنين حضرت فاطمه (س) را بِضعة؛ (پاره گوشت خود) مى‌داند. ٥

١. اسرار قبل از تولّد تا زمان تولّد

اين موضوعات و نكات، مواردى است كه در احاديث بيان شده است و هدف ما در اين گفتار، بحث سندى احاديث نيست؛ زيرا پرداختن به آن مجالى گسترده‌تر و فرصت ديگرى مى‌طلبد. غالب اين موارد كه در احاديثى با مضامين مشترك بيان شده، مورد اعتماد و وثوق علماى شيعه قرار گرفته است. محور كار، حديثى است كه علّامه مجلسى آن را با سند مُفَضَّل بن عمر جعفى از قول امام صادق (ع) بيان كرده است.

١- ١. بشارت خداوند به وجود حضرت فاطمه (س) در معراج‌

پيش از تولّد حضرت فاطمه (س)، خداوند در معراج، بشارت تولّد ايشان را به نبى خاتم (ص) داده و فرموده بود:

«يَا مُحَمَّد! إِنَّ اللهَ تَعَالَى يُبَشِّرُكَ بِفَاطِمَةَ مِنْ خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ ...؛ ٦

اى پيامبر! خداوند [ولادت‌] فاطمه را از خديجه، دختر خويلد به تو بشارت مى‌دهد.»

بشارت پيامبر اكرم (ص) به وجود مقدّس حضرت فاطمه (س)، آن هم در معراج، خود به تنهايى گوياى اهمّيت موضوع تولّد