طبع است و ادراك جسم و عوارض آن بوسيله حس ظاهرى است و نفس و عوارض درونى آن از عالم برزخ و مثالى است و ادراك آن بوسيله حس باطنى است كه تعلق بامور جزئيه و منبعث از نفس است.

و ديگر مقام عقل و معقولات آن كه از نشئه آخرت و عارى از شائبه و هم و خيال باشد روح و حيات حيوانى جزئى كه بهمه حركات ذاتى و وجودات مثالى احاطه دارد همان نفس تعلقى است كه همه آن اعمال و وجودات از منشئات و منبعث از روح بشمار مى‌آيد و تعلق نفس بشئون وجودى و منشئات خود هرگز منسلخ نخواهد شد در عالم آخرت نيز كه روح واجد صورتهاى عقليه و معارف الهيه كه شأنى از آنست، و صورتهاى حقيقى انسانى و ايمانى است، و در پرتو و شعاع آن به نيروى خيال و وجودات مثالى به همه حركات جوهرى خود احاطه شهودى بطور دائم خواهد يافت و از جمله ارزاق معنوى و مادى كه باهل ايمان موهبت مى‌شود عبارت از تجسم اعمال و وجودات مثالى است كه در آخرت بحد كمال و شهود رسيده‌اند و بصورت خارج و قائم بذوات و حقيقت آنها نعمتهاى زياده بر تصور است كه پيوسته مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

و مفهوم تجسم عمل در نظام آخرت آنست كه از طريق ذات و حركات منبعث از درون نفس هر فردى از بشر زندگى ابدى خود را پايه‌گذارى نموده و به سعادت و يا شقاوت كه نهفته جوهرى او بوده دست يافته است.

بر اين اساس است كه حق سبحانه و تعالى اراده و خواسته اهل ايمان را در نظام زندگى ابدى خود نافذ معرفى فرموده چه آنكه محصول خواسته خود او خواهد بود.

و هم چنين بيگانگان را از هر نعمت و قدرت و حيات بى‌بهره نموده از نظر اينكه خواسته خود آنها بوده، و از طريق عقيده بى‌پايه كه صورت جوهرى روح است، و حركات ذاتى كه لوازم و اشعه عقيده بى‌پايه و انديشه باطل آنها است زندگى ابدى خود را كه نه موت است و نه حيات پايه‌گذارى نموده، و در نظام آخرت كه نهايت عوالم است بدان نائل خواهند شد.