نظريه‌ها و آراى جديد نيز متأثر از غرب در جهان اسلام مطرح گرديد. آموزه سكولاريسم مسيحى با كالون و لوتر در فرآيند شكل‌گيرى مدرنيسم غربى، يكى از اصول و اركان اصلى دنياى جديد غرب گشت و حكومت دينى مورد ترديد و انكار قرار گرفت. بعدها غرب مدرن اين آموزه را در سراسر جهان ترويج كرد. نخستين نمودهاى گرايش به اين ديدگاه را مى‌توان در پى اقدامات تركان جوان به رهبرى كمال آتاتورك در تركيه جديد براى الغاى خلافت و سپس در نظريه‌پردازى افرادى چون على عبد الرازق مشاهده كرد.

پيش از آشنايى با تجربه غرب، ما در جهان اسلام جز گروه ناچيز خوارج هيچ جريان مخالف تشكيل حكومت دينى نداريم.

با توجه به پذيرش فراگير ضرورت تشكيل حكومت اسلامى در عصر پيش از تجدد در نزد مذاهب مختلف اسلامى، مى‌توان آموزه مهدويت را نيز بررسى كرد و در نهايت به بررسى وضعيت زندگى سياسى معاصر اسلامى در پرتو آن پرداخت.

آموزه مهدويت و ظهور فردى از سلاله پاك پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مسائل اجماعى مسلمانان است. اين آموزه در نزد شيعيان از مسلمات مذهب است و اهل تسنن هم به رغم اختلاف با اماميه درباره مسئله جانشينى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، در موضوع مهدويت اتفاق نظر دارند. شيخ عبد المحسن العباد از علماى وهابى و شيخ عبد العزيز بن باز عالم برجسته وهابى و مفتى اعظم سعودى، بر اصالت اعتقاد ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشّريف از سلاله امام على عليه السّلام تأكيد كرده‌اند. شيخ محسن العباد در سخنرانى خود در دانشگاه اسلامى مدينه منوره اظهار مى‌دارد:

از ميان مسائل مربوط به آينده كه در آخرالزمان هنگام نزول عيسى بن مريم عليهما السّلام به وقوع مى‌پيوندد، ظهور و قيام مردى از خاندان نبوت از فرزندان على بن ابى طالب عليه السّلام است كه نام وى با نام‌