كاربرد ديگر اين بحث به آسيب شناسى وضعيت امروز جوامع بشرى و به ويژه جوامع اسلامى در پرتو آرمان مدينه فاضله آتى برمى‌گردد. از اين جهت، مى‌توان وضعيت فعلى خود را سنجيد و ميزان تناسب و سازگارى آن را با وضعيت آرمانى مشخص ساخت. مى‌توان معين ساخت كه از وضعيت آرمانى چه ميزان فاصله داريم تا در نهايت، براى كم كردن فاصله وضعيت امروز خود با وضعيت آرمانى بكوشيم.

پيوند ديدگاه‌هاى مشترك آينده‌نگرانه با وضعيت حاضر را مى‌توان در چهار سطح مختلف بررسى كرد:

الف) كل مكاتب و ديدگاه‌هاى آينده‌نگر كه به طرح ايده‌هايى در باب آينده مى‌پردازند. اين سطح بين اديان (اعم از اديان بشرى و آسمانى)، مكاتب و فلسفه‌هاى آينده‌نگر مشترك است؛

ب) آموزه‌هاى مشترك آينده‌نگرانه ميان اديان آسمانى؛

ج) آموزه‌هاى مشترك موعودگرايانه مذاهب اسلامى؛

د) سطح درون مذهبى كه به ديدگاه‌هاى موجود درون يك فرقه يا مذهب اعتقادى مربوط مى‌شود. در اين سطح، مى‌توان با استفاده از ديدگاه‌هاى مشترك آينده‌نگرانه در يك مذهب، به ايجاد هم‌گرايى بيشتر در بين پيروان آن مذهب درباره زندگى سياسى امروز پرداخت و برخى از ابهامات موجود را برطرف كرد.

به‌رغم كاربرد اين بحث‌ها در سطوح مختلف ذكر شده، مسئله اصلى و مهم‌تر براى ما زندگى و وضعيت امروز جوامع اسلامى است. جست‌وجوى اشتراكات با ديگر اديان و حتى مكاتب و فلسفه‌هاى آينده‌نگر مى‌تواند چشم‌اندازى از هم‌گرايى بيشتر ما و ديگران ايجاد كند، اما پرداختن به وضعيت امروز جوامع اسلامى و تمركز بر آن مى‌تواند ما را در ارائه راه حل‌هاى مناسب براى گريز از وضع نامطلوب جهان اسلام مدد رساند. از اين‌