ريچارد رورتى بهتر توضيح داد. از نظر رورتى، هنگامى كه از كسانى خواسته مى‌شود از اميد، عقايد و آرزوهايشان تبيين‌هايى ارائه دهند، مجموعه‌اى از كلمات و عبارات را به كار مى‌برند كه همان واژگان نهايى است. ما داستان خودمان را با اين واژگان نقل مى‌كنيم. آنها بدين دليل نهايى هستند كه فراتر از آنها تكرار مكررات، جزميت يا سكوت وجود دارد) ٧٣ :١٩٨٩ ,ytroR (. واژگان نهايى مسلمان، همان اسلام است، و از اين‌رو، اسلام براى او هويت بخش است. بر اين اساس، هويت اسلامى را بايد در معنايى جست كه شخص خود را با پيوند زدن به پيام آسمانى اسلام تعريف مى‌كند. براى يافتن چنين تعريفى از هويت اسلامى بايد چگونگى شكل‌گيرى نخستين جامعه اسلامى در صدر اسلام را جست‌وجو كرد. جامعه اسلامى با نزول دعوت الهى و آغاز بعثت سال سيزدهم قبل از هجرت آغاز گرديد. اولين تجلى هويت اسلامى اجتماع كوچك سه نفرى پيامبر گرامى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و نخستين مؤمنان (حضرت على عليه السّلام و حضرت خديجه عليها السّلام) در هنگام نماز جماعت در كنار كعبه است. پذيرش و پيروى از دعوت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، آخرين پيامبر الهى، كانون اين هويت جديد بود. با افزايش مسلمانان و هجرت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به يثرب، هويت اسلامى شكل تثبيت يافته‌اى يافت و حتى نخستين جامعه اسلامى «مدينة الرسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم» ناميده شد. آن‌گاه بود كه مرز اسلام و شرك و كفر برجسته گرديد و نزول سوره كافرون در مكه و آيه برائت در مدينه، تمايز مسلمانان از مشركان را برنمود.

مسلمانان با نزول تدريجى قرآن، هويت منسجم‌ترى يافتند و چگونگى زندگى اسلامى را برابر با تعاليم پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌آموختند. در عصر رسالت، قرآن، شخص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و سنت وى، همگى مرزهاى هويت مسلمانان را شكل مى‌دادند. نفى محوريت تمايزات قبيله‌اى و قومى- نژادى و محور قرار