بنابراين در ١٦ اسفند ١٣٢٩ خليل‌طهماسبى از فداييان اسلام و ياران نواب صفوى، با كشتن رزم‌آرا موجب وحشت درباريان شاه و نمايندگان وابسته به انگليس مى‌شود. روز بعد، طرح ملى شدن نفت در كميسيون نفت مجلس و در اسفند در صحن علنى مجلس و سرانجام در ٢٩ اسفند ١٣٢٩ در مجلس سنا به تصويب مى‌رسد. بدين ترتيب، ملت ايران موفق مى‌شود پس از حدود ٥٠ سال نفت را از سلطه و چپاول انگليس خارج سازد.

٩. با كشته‌شدن سرلشكر رزم‌آرا، حسين علاء از همراهان تقى‌زاده در قرارداد ننگين ١٩٣٣ به نخست‌وزيرى رسيد كه با تهديد نواب‌صفوى، مجبور به استعفا گرديد و بدين‌رو زمينه نخست‌وزيرى دكترمصدق فراهم شد. او در ارديبهشت ١٣٣٠ به نخست‌وزيرى رسيد تا قانون ملى شدن نفت را به مرحله اجرا درآورد.

با گذشت حدود چهارده ماه از نخست‌وزيرى مصدق، درپى اختلاف او با مجلس شورا و شاه، يك‌باره در ٢٥ تير ١٣٣١ استعفا داد و شاه نيز بى‌درنگ قوام‌السلطنه، برادر وثوق‌الدوله را كه از سرسپردگان به انگليس بود، به نخست‌وزيرى منصوب نمود.

اختلافات دكتر مصدق با مجلس و شاه بدين قرار بود كه او از مجلس شورا درخواست اختيارات ويژه‌اى داشت تا خودش بتواند قانون وضع كند و نيازى به تصويب مجلس نداشته باشد. نمايندگان مجلس نيز با اين درخواست او مخالفت كردند. اختلافات دكتر مصدق با شاه نيز مربوط به پست وزارت جنگ بود كه هر دو، اختيارات پست وزارت جنگ را مربوط به خود مى‌دانستند.

با آمدن قوام، آيت‌الله كاشانى براى نهضت ملى كردن نفت احساس خطر كرد و با اطلاعيه‌اى از شاه خواست كه قوام را بركنار كرده و دكتر مصدق را به نخست‌وزيرى بازآورد، وگرنه اعلام جهاد خواهد كرد. بى‌اعتنايى شاه به اين درخواست، موجب قيام ٣٠ تير

[١]. بنگريد به: همان، ص ٢٨٦؛ روزنامه كيهان،/ ١٢/ ١٣٨٢، گفتگو با اميرعبدالله كرباسچيان، دبير سابق فداييان اسلام؛ روح‌الله حسينيان، نقش فدائيان اسلام در تاريخ معاصر ايران، ص ٤٠؛ داود امينى، جمعيت فدائيان اسلام و نقش آن در تحولات سياسى- اجتماعى ايران، ص ١٠١ و ١٩٩.