مقدمه پرداختن به هر علمى تعريف واژگان و كلمات كليدى آن علم است. اين مهم در علوم انسانى ضرورت و اهميت بيشترى مى‌يابد؛ چراكه در علوم طبيعى و رياضى معمولًا واژه‌هاى كليدى در سراسر دنيا تعريفى واحد دارند (همانند تعريف جرم، سلول، اتم، ضرب و راديكال)، اما در علوم انسانى واژگان با توجه به مكتب و نگاه هر عالِم با مفاهيم متفاوتى تعريف مى‌شود. براى مثال، در خصوص واژه «فرهنگ» بيش از چهارصد تعريف بيان شده است. هرچند اين تعاريف وجوهمشتركى با هم دارند اما در برخى وجوه از هم متمايزند. بر همين اساس گفته مى‌شود در علوم انسانى به تعداد انديشمندان و صاحب‌نظران هر علمى، تعريف وجود دارد.

بنابراين براى بررسى مفهوم «انقلاب اسلامى» مباحثى را در سه گفتار با عنوان‌هاى «مفهوم‌شناسى واژه‌ها»، «مفهوم‌شناسى انقلاب» و «مفهوم‌شناسى اسلام» پيمى‌گيريم.

گفتار اول: مفهوم‌شناسى واژه‌ها

مفهوم هر واژه‌اى به يك اعتبار با دو مفهوم لغوى و اصطلاحى قابل بررسى است. گاه مفهوم لغوى و اصطلاحى واژه‌اى منطبق بر هم و يا نزديك به يكديگرند و در برخى از واژه‌ها اين دو مفهوم از هم دور و يا حتى در تضادند. بنابراين هنگام بهره‌گيرى از واژه‌ها بايد به‌خوبى به مفهوم آن نگريست؛ زيرا در فرهنگ‌ها و مكاتب و در نزد كارشناسان و صاحب‌نظران، يك واژه داراى معانى متعدد است. مثلًا واژه «استعمار» در لغت به معناى عمران و آبادى و داراى مفهومى مثبت است؛ چنان‌كه حتى قرآن‌مجيد به انسان دستور