نظامى و پيامدهاى آن خواهد بود. در دوران پهلوى به‌طور كلى با سه عملكرد نيروهاى مسلح روبه‌رو بوديم: از دست دادن سرزمين و عزت ايران، دخالت نظامى در ديگر كشورها براى منافع غرب و سركوب ملت براى تحكيم رژيم پهلوى. حال به هريك مى‌پردازيم.

يك. اگر به جغرافياى ايران در طول حدود ٢٠٠ سال عصر قاجاريه و پهلوى بنگريم، درخواهيم يافت كه در اثر بى‌لياقتى پادشاهان قاجار و پهلوى با تهاجم نظامى روسيه و يا انگليس و يا با قراردادهاى ننگين بيش از يك ميليون كيلومتر مربع از سرزمين ايران (بيش از ٤٠ درصد وسعت ايران) را از دست داده‌ايم. كافى است تهاجمات و قراردادهاى عصر قاجاريه همانند تهاجم نظامى روسيه و قراردادهاى «گلستان»، «تركمنچاى»، «آخال»، «پاريس» و «گلداسميت» را به ياد آوريم تا عمق اين ذلت را دريابيم. سپس دولت و پادشاهى دست‌نشانده پهلوى را شاهديم كه با مساعى انگليسى‌ها و امضاى رضاشاه، مناطقى همانند «ارتفاعات آرارات شرقى» در دى‌ماه ١٣١٠ به تركيه، «اروندرود» در تيرماه ١٣١٦ به عراق و بخشى از «بلوچستان» در اسفند ١٣٢٠ به افغانستان واگذار مى‌شود و بسترى فراهم مى‌گردد تا با انعقاد پيمان منطقه‌اى تحت سلطه انگليس به نام «پيمان سعدآباد» بين وزراى خارجه ايران، افغانستان، تركيه و عراق در ١٧ تير ١٣١٦، منافع انگليس در مقابل روسيه تأمين گردد. البته با آغاز جنگ جهانى دوم بلوك‌بندى‌ها تغيير يافت و اتحاد انگليس و شوروى اين پيمان را از حيّز انتفاع خارج نمود[١] و كار به جايى مى‌رسد كه در سال ١٣٥٠ با دستور انگلستان و با امضاى محمدرضا پهلوى و تأييد نمايندگان خائن مجلس شوراى ملى، استان چهاردهم ايران به نام «بحرين» از كشور ما جدا شد و به‌عنوان كشورى مستقل، پايگاه انگليس و امروز نيز پايگاه نظامى آمريكا در منطقه گرديد.

در شرايطى كه بيش از ٣٠ درصد بودجه كشور صرف هزينه نيروهاى نظامى شد، اين نيروى مسلح در خدمت منافع آمريكا و انگليس قرار گرفت و نه حراست‌از سرزمين ايران؛ نيرويى نظامى كه حتى توانايى چند ساعت مقاومت در مقابل هجوم متفقين در جنگ جهانى دوم را نداشت، آن‌گونه كه سربازان آمريكايى، انگليسى و روسى در شهريور ١٣٢٠ طى چند ساعت ايران را تصرف‌كردند.

[١]. حسين مكى، تاريخ بيست‌ساله ايران، ج ٦، ص ٤١١ و ٤١٢.