‌ایلِ مَنْ کُرْمانْج، فیلم کوتاه مستندی به کارگردانی بهرام عظیم‌پور، که گوشه‌های متنوعی از زندگی، کار و آداب و رسوم کرمانجهای ساکن در شمال خراسان را به تصویر درآورده است.
عظیم‌پور این فیلم را در ١٣٧٥ ش، برای مجموعۀ «کودکان سرزمین ایران» (به تهیه‌کنندگی محمدرضا سرهنگی) ساخت. هدف سازندگان این مجموعه این بود که با محور قرار دادن موقعیت و وضعیت کودکان به ویژگیهای فرهنگی رو به زوال مناطق گوناگون ایران بپردازند (سرهنگی، ١٦٥). عظیم‌پور در این فیلم کوشیده است با دنبال کردن نوجوان دهل‌نوازی که به هرگوشۀ ایل سرک می‌کشد، زندگی و معیشت کرمانجها را در هزار مسجد خراسان به نمایش بگذارد (نک‌ : کلانتری، ٤٠).
کرمانجها شاخۀ بزرگ و مهمی از قوم کرد هستند که در چند سرزمین پراکنده‌اند و عمده‌ترین سکونتگاه آنها در ایران، شمال کشور و خراسان است. آنان کردزبان و شیعه مذهب‌اند، و با دامداری و کشاورزی امرار معاش می‌کنند. مهم‌ترین ییلاقهای این قوم رشته کوههای کُلیل، هزار مسجد، آلاداغ و شاه جهان است («تاریخچه ... »، بش‌ ‌).
قصد عظیم‌پور ساختن یک فیلم اصیل و شاخص مردم‌نگارانه نبوده (برای ویژگیهای فیلم مردم‌نگارانه، نک‌ : هایدر، ٣٠)، اما تلاش کرده است گوشه‌ها و لحظه‌هایی از زندگی کرمانجها را در مراسم عروسی، حنابندان، شادی، رقص و آواز، آسیاب کردن نوعی غله، نحوۀ چرای گله، پنبه چینی، پختن نانهای محلی، تهیۀ رشته، بافتن انواع دست‌بافتهای بومی و تحصیل نوجوانان نشان بدهد. در واقع هدف اصلی او ساختن مستندی تجربی ـ شاعرانه و تصویرگرا بوده، و بیشتر به میزانسن، زیبایی بصری، ترکیب‌بندی رنگ، نور و دوربین پرداخته است (تهامی‌نژاد، ٢١٦).
توجه به نماهای عکاسی‌شده و اجتناب از اطلاع‌رسانی و روایت (کلانتری، ٤٢) سبب شده است به رغم تأکید طولانی بر مراسم عروسی و حنابندان کرمانجها، جنبه‌های ویژه‌ای از مراسم مشخص نشود، چون هدف کارگردان بررسی مردم‌شناختی کرمانجها از دیدگاه تصویر نبوده و طبعاً با معیارها و استانداردهای مردم‌شناختی بیگانه بوده است، بنابراین نمی‌توان تصویر روشن و شفافی از مکانی که این ایل در آنجا زندگی می‌کنند، نیز نوع مذهب، کیفیت دامداری، زراعت، نحوۀ خواستگاری، انواع غذاها و مناسبات و روابط آنجا به‌دست آورد. با وجود این، کارگردان موفق شده است صحنه‌های کمیابی از مراسم عروسی، رقص زنان و مردان کرمانج، نوع پوشش آنها، موسیقی و آوازهایشان در مراسم عروسی و نیز زمانهای چرای گله و برداشت محصول ثبت کند، که از جنبۀ فرهنگی و فولکلوریک ارزشمند است.
مدیر فیلم‌برداریِ ایل من کرمانج، مرتضى پورصمدی است. قطع فیلم ١٦ میلی‌متری، رنگی، مدت زمان آن ٤٠ دقیقه و تولید گروه کودک و نوجوان شبکۀ دوم سیمای جمهوری اسلامی ایران است.
عظیم‌پور برای ساختن این فیلم، در نخستین «جشنوارۀ فرهنگ ایران زمین» در اردیبهشت ١٣٨٣ موفق به دریافت جایزۀ بهترین فیلم کوتاه شد («برگزیدگان ... »، بش‌ ‌).

مآخذ

«برگزیدگان جشنوارۀ فرهنگ ایران‌زمین معرفی شدند»، همشهری، تهران، ١٣٨٣ ش، س ١٣، شم‌ ٣٨١‘ ٣؛
«تاریخچۀ قوم کرمانج»، الله مزار (مل‌ ‌)؛
تهامی‌نژاد، محمد، سینمای مستند ایران، تهران، ١٣٨١ ش؛
سرهنگی، محمدرضا، «تولد دوباره»، فیلم، تهران، ١٣٧٥ ش، شم‌ ١٩٩؛
کلانتری، پیروز، گزیدۀ فیلمهای مستند، تهران، ١٣٨٢ ش؛
هایدر، ک. ج.، فیلم مردم‌نگار، ترجمۀ مهرداد عربستانی و حمیدرضا قربانی، تهران، ١٣٨٥ ش؛
نیز:

Allahmazar, http: / / allah - mazar. Persian blog. ir / post / so.
عباس بهارلو