دانشنامه فرهنگ مردم ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥ - اخلاق مصور

اخلاق مصور

اَخْلاقِ مُصَوَّر، مجموعه‌ای از حکایات پندآموز مصور، نوشتۀ میرزا ابراهیم صنیع‌السلطنه (ح ١٢٨٢-١٣٣٥ق / ١٨٦٥- ١٩١٧م)، فرزند میرزا احمدخان صنیع‌السلطنه. وی در ١٤ سالگی همراه پدر و معیرالممالک، پنهانی و بی‌اجازۀ شاه از راه عتبات به اروپا رفت و در عکاسی تبحر یافت. او داماد و عکاس‌باشی خاص مظفرالدین‌ شاه بود (برای اطلاعات بیشتر دربارۀ او، نک‌ : ذکاء، ١١٣).
اخلاق مصور شامل ١٤٠ حکایت کوتاه اخلاقی است که در آغاز هر حکایتْ آیه، حدیث و یا سخنی حکمی آمده، و در پایان داستانها هم نتیجه‌گیری شده است. در برخی از حکایتها به تناسب کلام، شعرهایی آورده، که بیشتر آنها از سعدی است. این اثر ١٠٠ تصویر دارد که عموماً به سبک تصاویر اروپایی است.
نویسنده در مقدمۀ اثر، مظفرالدین‌شاه و ارکان دولت او را ستوده است. در حکایت اول عبارت «السلطان العادل ظل الله» آورده است که طبق حروف ابجد مطابق ١٣١٣ق (سال جلوس مظفرالدین شاه) است و این تصادف را دلیل بر عدل سلطان زمان گرفته است (نک‌ : ١ / ٥-٦). بخش اعظم داستانهای این مجموعه ترجمۀ داستانهای ازوپ است که بدون ذکر نام نویسنده، اشاره می‌کند که داستانها برگرفته از یک کتاب فرنگی است.
از این کتاب چاپهای متعددی در دست است. نخستین چاپ آن در ١٢٩٠ش و آخرین آن در ١٣٨٣ش با نام امثال و حکم برای همه چاپ شد که با حذف مقدمه و برخی بابها همراه بود.

مآخذ

ذکاء، یحیى، تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران، تهران، ١٣٧٦ش؛
صنیع‌السلطنه، ابراهیم، اخلاق‌مصور، تهران، ١٢٩٠ش.

حسن ذوالفقاری