جودی، دیوان، از آثار ادبیات مکتب‌خانه‌ای و مشهور میان عامه است که حدود ٠٠٠‘ ٣ بیت (شامل قصیده، مثنوی، مرثیه و نوحه‌های سینه‌زنی) دارد و بارها چاپ شده است.
دیوان جودی نخستین بار در ١٢٩٩ ق به دستور ناصرالدین شاه (سل‌ ١٢٦٤-١٣١٣ ق) و به همت میرزا سعید خان مؤتمن‌الملک (نیابت تولیت آستان قدس) در چاپخانۀ سنگی آستان قدس، به خط میرزا شفیع اعتمادالتولیه، به طبع رسید و در ١٣٠٣ ق در مشهد تجدید چاپ شد (گلشن، ١٩١). آصفی (ص ١٩) از کامل‌ترین نسخۀ دیوان او، معروف به نسخۀ محمدرضا (متخلص به صفا و ملقب به سلطان‌الکُتّاب)، نام برده است که یک بار در ١٣٠٦ ق و بار دیگر در ١٣١٠ ق در تهران بـه چـاپ رسید (نک‌ : آقابزرگ، ٩(١) / ٢٠٩). نسخه‌ای از کتاب در ١٣٢٥ ق کتابت، و مطالب آن در دو بخش اصلی و حاشیه (به شیوۀ چلیپانویسی) درج شده است. خطاط کتاب علی‌اکبر عشقی، و چهره‌نگار آن فردی موسوم به علیرضا ست.
میرزا عبدالجواد جودی خراسانی (د ١٣٠٢ ق)، شاعر و مرثیه‌سرا، متخلص به جودی و معروف به جودی خراسانی یا عَنبرانی (عنبران، روستایی در سه‌کیلومتری طرقبۀ مشهد) است (برای آگاهی بیشتر دربارۀ او، نک‌ : ریاضی، ٢٨٣؛ آقابزرگ، همانجا؛ خراسانی، ٧٠٦؛ گلشن، همانجا). او غیر از جودی تبریزی ــ صاحب مراثی فارسی به نام الدر المنثور ــ است (آقابزرگ، ٥ / ٢٨٦).
جودی دکان قنادی داشته و از این راه، امرار معاش می‌کرده است (گلشن، ١٩٠). قنادی و خانۀ جودی محل آمدوشد مرثیه‌خوانانی بود که برای شنیدن سروده‌های او، جمع می‌شدند و از او تقاضا می‌کردند تا سروده‌های تازه‌اش را در اختیار آنان بگذارد (آصفی، ١١). مرثیه‌های وی به‌سبب شور و احساس فراوان و عامه‌پسندی، به‌سرعت در میان مداحان و مردم رواج یافت. گفتنی است که به‌رغم آگاهی او از فنون شعر و صنایع بدیعی، در شعرش تکلف دیده نمی‌شود. جودی اشعاری جز مرثیه نیز دارد که به گفتۀ ادیب نیشابوری (د ١٣٤٤ ق)، شهرت مرثیه‌سرایی وی مقام ادبی‌اش را تحت‌الشعاع قرار داده است (نک‌ : اشراق، ٣٩٦).
غزلهای جودی دل‌نشین و متأثر از سعدی و حافظ، و قصایدش استوار و بیشتر در مدح پیامبر (ص)، امام حسین و امام علی (ع) است (آصفی، ١٠، ١١، ١٨). از قصیده‌های معروف او «هفت‌کوکب» (نک‌ : ص ٦-١٢) در مدح پیامبر (ص) است. بیشتر قصاید مدحی او به مرثیه می‌انجامد (برای نمونه، نک‌ : ص ١٨- ٢٠). شعر «از مدینه تا مدینۀ» او گزارش لحظه‌به‌لحظۀ کربلا با تصویرهای تأثرانگیز است (نک‌ : ص ٢٨٩-٥٣٧).

مآخذ

آصفی، مهدی، مقدمه بر دیوان جودی (هم‌ )؛
آقابزرگ، الذریعة؛
اشراق خاوری، عبدالحمید، «جودی خراسانی»، ارمغان، تـهران، ١٣٠٩ ش، س ١١، شم‌ ٥؛
جـودی خراسانی، عبدالجواد، دیـوان، به کـوشش مهدی آصفی، تهران، ١٣٧٢ ش؛
خراسانی، محمدهاشم، منتخب التواریخ، به کوشش ابوالحسن شعرانی، تهران، ١٣٣٧ ش؛
ریاضی، غلامرضا، دانشوران خراسان، مشهد، ١٣٣٦ ش؛
گلشن آزادی، علی‌اکبر، صد سال شعر خراسان، به کوشش احمد کمالپور، مشهد، ١٣٧٣ ش.

حسن ذوالفقاری