فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٨ - مطلب چهارم حيات و پاداش برزخ
كه حالت موت و يا بعد موت را شامل شود كه بعضى از مفسرين اصرار دارند، حيات و عذاب برزخ ثابت مىشود ولى اگر از انصاف نگزريم آيه دلالتى بر دو احتمال اخير ندارد بلكه آيات بعدى هم شهادت مىدهند كه مراد از يوم روز قيامت مىباشد. و تدل ما قبله على انه يوم الدنيا.
٦- مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ناراً. (نوح ٢٥).
قوم نوح به سبب گناهان خويش غرق شدهاند و بعد وارد آتش شدهاند. جمعى از دانشمندان اين آتش را آتش برزخى دانستهاند و بر ادعاى خود دو شاهد ذكر كردهاند.
يكى حرف (فاء) زيرا اگر مراد آتش جهنم مىبود كه پس از فاصله بسيار زيادى به مردگان مىرسيد مناسب بود به كلمه (ثم) تعبير مىشد و ديگر كلمه (فأدخلوا) كه به صيغه ماضى تعبير شده نه به مضارع بعضى از دانشمندان اين تعبير را به لحاظ متيقن الوقوع بودن عذاب پنداشتهاند كه در قرآن نظايرى دارد.
به هر حال اشكالى كه از نظر نگارنده وارد مىآيد اين است كه قوم نوح بدتر از فرعون و درباريان او نيستند. در جايى كه خداوند ادخال آنها را به آتش مربوط به قيامت مىداند و عذاب برزخ آنها عرضه شدن به آتش است بنابراين ممكن است كه به استناد آن آيه بگوييم كه زمان ادخال نار قيامت باشد. و الله العالم.
٧- وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكْرَهُونَ وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ. (نحل ٦٢).