فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٨ - مطلب پنجم زندگانى بدون ديانت
مُنْتَقِمُونَ (سجده ٢٣).
كى ظالمتر از آن كس است كه به آيات خداوند تذكر داده شده باشد سپس از آنها روى گردانيده باشد ما از مجرمين انتقام گيرندهايم. و احتمال هم مىرود كه اين انتقام در قيامت باشد.
٢- وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذاباً صَعَداً (جن ١٧)
اگر بر طريقه (حقه) استقامت مىكردند به آب زياد آنها را سيراب مىكرديم تا آن را آزمايش كنيم و كسى كه از ذكر پروردگارش روى بگرداند او را به عقاب سختى مىكشانيم[١].
بنابراين مىشود از مجموع آيات استنباط كرد كه قرآن مجيد نظم زندگى دنيا را معلول تنها از ايمان و پيروى از دين نمىداند بلكه نظم زندگى و آسودگى مادى با كفر و برنامه غير آسمانى نيز ممكن است هر چند نظم مذكور در سايه ايمان و ديندارى به مراتب بهتر حل مىشود.
جمعى از دانشمندان احتياج انسان را به دين از نظر عقل به اينگونه اثبات مىكردند كه انسان مدنى بالطبع است و بايد اجتماعى زندگى كند و زندگانى اجتماعى بدون قانون صحيح ممكن نيست و قانون صحيح بايد آسمانى باشد نه موضوع بشرى كه نواقص متعددى دارد.
[١] . خصوصاً كه استقاى ماء غدق( سيراب نمودن از آب گوارا) كنايه از خوشبختى در دنيا براى استقامتكنندگان بر طريقه حقه بحد كفايت نيست لذا به قرينه مقابله عذاب معرضين نيز ضعيف و خفيف خواهد بود.