يعنى در قبر سؤال نمى‌شود مگر آن كه مؤمن خالص و يا كافر خالص باشد در روايت حضرمى جمله ديگرى هم اضافه شده است: فقلت له فساير الناس فقال: يلهى عنهم: عرض كردم بقيه مردم چكار مى‌شوند؟ فرمود مورد التفات قرار نمى‌گيرند و از آن‌ها اعراض مى‌شود[١].

در اين روايات تنها صحبت از سؤال قبر به عمل آمده است نه از عذاب و سؤال كه مورد ادعاى شيخ مفيد مى‌باشد ولى ممكن است بگوييم كه حال ثواب و عقاب از حال سؤال فهميده مى‌شود. و الله العالم.

به هر حال باحترامى كه براى مقام علمى و روحانى اين شيخ بزرگوار قائليم نمى‌توانيم كه نظر او را بپذيريم زيرا مستفاد از آيات قرآن نفى عذاب از مطلق تبهكاران است نه از ناقص الكفرها و روايات هم قابل استدلال نيست چون چهارتاى آن‌ها از نظر سند ضعيف است و پنجمى هر چند سند آن معتبر است ولى اثبات همه چيز مسأله اعتقادى به يك روايت بسيار مشكل است.

علاوتا ممكن است كه از كافر سؤال شود ولى عذاب نشود و از مؤمن سؤال نشود ولى راحتى به برسد بنابراين استفاده تمام مدعاى او از روايات به فرض صحت سند همه آن‌ها نيز خالى از اشكال نيست طبرسى در

[١] . از اين روايات و آيات هفتگانه گذشته نابودى ارواح در برزخ استفاده نمى‌شود.