فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٥ - رحمت چيست؟
گوشت را براى پختن خريدهايم گوشت را براى خوردن خريدهايم گوشت را براى سير شدن و تقويت بدن خريدهايم آرى استناد فعل بهر يكى از علل غائيه طوليه آن صحيح است.
- رحمت چيست؟
معنايى كه ما از رحمتى كه نتيجه عبادت باشد مىفهميم ترقى نفس و رشد ضمير و تقويت روح و امثال اين مضامين است كه ما از آنها به زمينهسازى براى رسيدن به كمال و سعادت تفسير مىكنيم پس مىگوييم كه غرض از آفرينش انسان تكامل اوست و عين همين غرض را در خلقت جميع كائنات نيز در مطلب اول بيان داشتيم.
و مىشود كه رحمت را (به هدايت نمودن به سوى حقيقت) كه فعل خداوند است و يا (هدايت يافتن) كه فعل بنده است تفسير كنيم و عليهذا رحمت پيش از عبادت مىشود بلى محتمل است كه بگوييم اين هدايت به بعضى از مراتب خود مقدم بر عبادت است و به بعضى از مراتب خود متأخر از آن.
ممكن است خوانندگان محقق بپرسند چرا اين رحمت به پاداش و ثواب اخروى از قبيل بهشت و نعمتهاى آن تفسير نشود؟
پاسخ نگارنده اين است: كه ثواب صلاحيت عليت غايى عبادت را ندارد و گرنه تكليف به هر كار بىفايدهاى كه براى به جا آوردن آن مزد در نظر گرفته شود بايد نيكو باشد در حالى كه دانشمندان عقايد ما اين نظريه را مردود مىدانند و افعال الله را معلل باغراض مىدانند كه عبارت از