عدالت صحابه در پرتو قرآن، سنت و تاريخ - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٨٧ - فصل دوم عدالت صحابه از ديدگاه ابن ابى الحديد و نقيب ابو جعفر
البته كسى كه قدرت تشخيص و فهم و درك ندارد، به خود اجازه مىدهد كه صحابه را با همه خطاها و معصيتهايشان، عادل بداند.
براى آگاهى بيشتر از اختلاف صحابه، بدگويى و مخالفت آنان با يكديگر، اعتراضها و مخالفت تابعين با صحابه و ميان خودشان و رسوا كردن و اعتراض بر يكديگر، به كتاب نظّام مراجعه شود.
جاحظ مىگويد: به دليل طعن رافضىها به صحابه، نظّام سرسختترين مخالف آنهاست؛ ولى هنگامى كه سخن از اختلاف فتواهاى صحابه و تفسير به رأى مىشود، همين نظّام مطاعن رافضىها و غير آنان را درباره صحابه برمىشمرد و بر آن صحّه مىگذارد خود چندين برابر بر مطاعن صحابه مىافزايد.
جاحظ مىنويسد: برخى از بزرگان معتزله بر اين باورند كه لغزشهاى ابو حنيفه در احكام فراوان است و مردم بسيارى را گمراه مىكند، اما لغزشهاى حماد[١] بيش از ابو حنيفه است؛ زيرا بازگشت سخنان و نظريات حماد به ابو حنيفه است و اشتباهات ابراهيم بيش از حماد است؛ زيرا انديشههاى او برگرفته از حماد است و خطاهاى علقمه[٢] و اسود بيشتر از ابراهيم؛ چون اين دو به ابراهيم اعتماد مىكردند.
لغزشهاى ابن مسعود از لغزش همه آنان بيشتر است؛ زيرا ابن مسعود نخستين كسى است كه مطالب ساختگى و جعلى را وارد دين كرد. همين ابن مسعود است كه به رأى خود فتوا مىدهد و مىگويد اگر صحيح بود از طرف خداست و اگر خطا بود از جانب من است.
[١] . حماد بن ابى سليمان از ايرانيان مقيم كوفه كه در كسب دانش به اندازهاى پيش رفت كه به او لقب امام مجتهد، فقيه، جواد و كريم دادند و او را به كثرت حديث توصيف كردند.
[٢] . علقمة بن قيس نخعى، كنيهاش« ابو شبل»، از اهالى كوفه و از تابعين بود و جزو ياران باوفا و شيعيان مخلص امير مؤمنان عليه السّلام شمرده مىشود كه در جنگ صفين و جمل در ركاب آن حضرت جنگيد؛ ر. ك: رجال طوسى، ص ٣٤.