گزيده شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٦٣ - قصر نماز، رخصت يا عزيمت؟

قصر نماز، رخصت يا عزيمت؟

پرسشى كه به صورت جدّى در ميان صاحب‌نظران مذاهب اسلامى مطرح بوده و هست، اين است كه: آيا حكم قصر نماز، صرفاً رخصت است- كه در اين صورت، نمازگزار حق دارد در ايّام سفر، ميان شكسته يا تمام خواندن نماز، انتخاب كند- يا آن كه عزيمت است- كه ناگزير به رعايت قصر نماز باشد-؟

منشأ اين پرسش، تعبير فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا است كه از جهت لغوى بدين معناست كه شكسته خواندن نماز، منعى ندارد و پيداست كه لازمه ممنوع نبودن قصر نماز، واجب بودن آن نيست. از سوى ديگر، ملاحظه موارد كاربرد اين تعبير در قرآن كريم، حاكى از آن است كه لااقل برخى موارد آن (آيه سعى ميان صفا و مروه)، بى‌ترديد به معناى عزيمت است، هر چند از ديگر نمونه‌هاى قرآنى، رخصت و جواز فهميده مى‌شود.

بر اين اساس، نمى‌توان از آيه قصر نماز، چيزى بيش از اصل تشريع قصر نماز مسافر را دريافت و بايد با مراجعه به سنّت نبوى، احكام و جزئيّات قصر نماز را شناخت.

در اين ميان، ملاحظه روايات نبوى موجود در منابع حديثى شيعى و اهل سنّت، ترديدى را در اين كه حكم نماز قصر، عزيمت و نه رخصت است، باقى نمى‌نهد. احاديثى كه ما اندكى قبل تنها دو مورد آن را بازگو كرده‌ايم. در اين باره، سخن دو تن از صحابه سرشناس نيز جالب توجّه است. ابن عبّاس مى‌گويد:

فرض اللَّه الصلاة على لسان نبيّكم فى الحضر أربعا و فى السفر ركعتين و فى الخوف ركعة.[١]

[١]. مسند ابن حنبل: ج ١ ص ٥٤٧ ح ٢٢٩٣.