قالَ رَسُولُ اللهِ٦: ثَلَاثٌ لَوْ تَعْلَمُ أُمَّتِی مَا لَهُمْ فِیهَا لَضَرَبُوا عَلَیهَا بِالسِّهَامِ الْأَذَانُ وَ الْغُدُوُّ إِلَی یوْمِ الْجُمُعَةِ وَ الصَّفُّ الْأَوَّل؛

سه چیز است که اگر امّت من منافع آن را می‌دانستند، برای دست یافتن به آن،
قرعه می‌زدند: اذان گفتن، زود رفتن به نماز جمعه، و قرار گرفتن در صف اول
نماز جماعت.

وجه اول این است که افراد بر سر این سه مورد کارشان به نزاع بکشد؛ به حدی که نیاز به قرعه‌کشی پیدا کنند. مؤید این معنا روایت دیگری از پیامبر٦ است که فرمود:

لو یعلم النّاس ما فی النّداء و الصّفّ الأوّل، ثمّ لم یجدوا إلّا أن یستهموا علیه لاستهموا؛[١]

اگر مردم می‌دانستند که اذان و صف اوّل چه [پاداشی‌] دارد و سپس راهی جز آن که قرعه اندازند نمی‌یافتند، قرعه می‌انداختند.

شبّر در موارد بسیار، از احادیث هم مضمون برای تأیید وجوه مورد نظر خود به منظور بیان معنای حدیث بهره جسته است؛ مثلاً در برخی موارد، احتمال تقیه را مطرح کرده و در تأیید قول خود به روایات هم مضمون دیگری که وجود تقیه را در حدیث اثبات کند، استناد کرده است. این وضعیت در حدیث سیزدهم _ که در بارۀ مشیت و ارادۀ خداوند است_ به چشم می‌خورد. وی در توضیح یکی از وجوه محتمل در معنای روایت، آن را بر تقیه حمل کرده و در تأیید سخن خود از احادیث دیگر بهره جسته و می‌گوید:

... این حدیث بر تقیه حمل می‌شود. مؤید این قول روایاتی است که در عیون و التوحید صدوق وجود دارد.

سپس احادیث مؤید را ذکر می‌کند.[٢]

٧. پذیرش وقوع تصحیف و تحریف در روایات

تصحیف[٣] به هر شکلی که در متن حدیث رخ دهد، به فهم درست و درک مقصود اصلی گویندۀ آن صدمه خواهد زد. بهترین راه برای شناخت تصحیف در متن مراجعه به

[١]. همان، ج١، ص٢٠٦؛ نمونه‌های بیشتر را ر.ک: همان، ج٢، ص٣٥ و ٦٠.

[٢]. همان، ج٢، ص٣٩٣؛ نمونه‌های بیشتر را ر.ک: همان، ج١، ص٧٠، ٣٨١؛ ج٢، ص٦٧ و ٦٨. البته در مواردی این نکته از نظر شبّر پنهان مانده است (ر.ک: همان، ج١، ص٤٢٦؛ ج٢، ص٣٩٣).

[٣]. برخی از منابع متعددی که شبر در این کتاب استفاده کرده است، عبارت‌اند از: بصائر الدرجات محمد بن حسن صفار، الکافی کلینی، التوحید، عیوناخبارالرضا، الخصال و معانیالاخبار همگی از شیخ صدوق، نهجالبلاغه و المجازاتالنبویة از سید رضی، العدةفیالاصول، الغیبة، تفسیر التبیان، تهذیب الاحکام و الاستبصار فیما اختلف من الاخبار همگی از شیخ طوسی، الملل و النحل شهرستانی، المناقب ابن شهر آشوب، النهایةفیغریبالحدیثو الاثر ابن اثیر، شرح تجرید الاعتقاد از علامه حلی، شرح منازل السائرین از ابن قیم جوزیه، شرح فصوص الحکم داود بن محمود قیصری، الاسفار ملاصدرا، اکمال الاکمال المعلم فی شرح صحیح المسلم از ابن خلفه الآبی المالکی، عوالی الئالی ابن ابی جمهور احسائی، الاربعین شیخ بهایی، الوافی فیض کاشانی، بحارالانوار و مرآةالعقول علامه مجلسی، الدرةالنجفیه از شیخ یوسف بحرانی و...