مبتدا و من تقدیره خبر خواهد بود.... و یا منایح مرفوع است که در این صورت، چند وجه برای آن متصور است: یا مبتداست و من تقدیره خبر آن است و عبارت بکم انفاذه جملۀ مستأنفه است. و یا انفاذه بدل اشتمال برای منایح العطاء است، یا منایح العطاء مبتداست و بکم انفاذه خبر است...[١]

همچنین در تبیین معنای روایت قال علی٧: «لو کشف الغطاء ما ازددت یقیناً»[٢] می‌گوید:

ممکن است منصوب بودن یقیناً به خاطر مفعول واقع شدن آن برای ازددت باشد؛ نه این که ظرف یا تمییز باشد. در این صورت، معنای روایت آن است که من علم و معرفت و یقینی به وجود پروردگار و ذات و صفات او دارم که اگر پرده‌ها کنار روند چیزی اضافه بر آنچه می‌دانم به دست نخواهم آورد ...[٣]

ج. فنون بلاغت و آرایه‌های ادبی

کاربرد تعابیر بلاغی و آرایه‌های ادبی عرفی عرب، در زبان معصومان:، برای ناآشنایان با دقایق زبان عربی گاه دشواری‌هایی در فهم روایت پدید می‌آورد. توجه به مجاز، اعمّ از کنایه، استعاره و تشبیه در روایات، از دیگر مبانی سید عبدالله شبّر در فهم احادیث است؛ برای نمونه، در روایت «لکل شئ وجه و وجه دینکم الصلوة و لکل شئ أنف و أنف الصلوة التّکبیر»، شبّر این روایت را بر سبیل مجاز دانسته است؛ به این معنا که کلّ دین به‌ وسیلۀ نماز شناخته می‌شود؛ همان طور که انسان به وسیلۀ صورت، شناخته می‌شود.[٤]

در موارد دیگری، با اشاره به وجود استعاره در حدیث، مشکل حدیث را حل
می‌کند؛ برای نمونه به اعتقاد شبّر، در روایت: «قال الله عزوجل: ما ترددتُ فی شئٍ أنا فاعله کترددی فی موت عبدی المؤمن»، تردد در اصل، به عبد منسوب است و از آنجا که خداوند فاعل ایجاد تردید در بنده است، این نسبت به او داده شده است که خود نوعی استعاره است.[٥]

افزون بر این، امکان تغییر معنای لغات و واژگان در اثر گذشت زمان، امری است که از دید شبّر پنهان نمانده است. اشعار عرب از جمله مواردی است که وی در این زمینه مورد

[١]. همان، ج٢، ص١٤٧.

[٢]. همان، ج٢، ص٣٣٠.

[٣]. لسان‌العرب، ج١١، ص٣٣٩؛ نمونه‌های بیشتر را ر.ک: مصابیح‌الانوار، ج٢، ص٢٢١، ٢٧٣، ٢٧٤ و ٢٧٦.

[٤]. شبّر این قول را نیز ظاهراً بدون استناد به مرجع لغوی خاصّی بیان کرده است؛ امّا احتمال می‌رود از مجمع‌البحرین، لسان العرب و النهایة استفاده کرده باشد(ر.ک: النهایة، ج١، ص٧٦؛ لسان العرب، ج١٠، ص٩؛ مجمع البحرین، ج٥، ص١٣٦).

[٥]. مصابیح‌الانوار، ج١، ص٩٧.