علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠٦ - واکاوی متون مشترک حدیثی در منابع فریقین
داد و موارد اختلافی باقی مانده را نیز میتوان بر محور همین متون مشترک
سازماندهی نمود.[١]
ب) تطابق مفهوم همراه با اختلافات جزئی در عبارات
این دسته از نصوص، ملحق به دسته اول است؛ با این تفاوت که گاهی نقایص یا تفاوتهایی در نقل آنها موجود است؛ به عنوان مثال ممکن است در منابع یکی از فریقین کاملتر از دیگری باشد و یا بخشهایی از یک حدیث به صورت مشترک وارد شده باشد؛ مانند این دو متن:
الکافی: عن الإمام الصادق٧: كان رسول الله٦ إذا طعم عند أهل بيتٍ، قال لهم: طعم عندكم الصّائمون، و أكل عندكم الأبرار، و صلّت عليكم الملائكة الأخيار.[٢]
سنن ابن ماجة: عن عبد الله بن الزبير: أفطر رسول الله٦ عند سعد بن معاذٍ فقال: أفطر عندكم الصّائمون، و أكل طعامكم الأبرار، و صلّت عليكم الملائكة.[٣]
نمونه دیگر از این دسته از متون: در کتاب صحيح البخاری، عائشه از پیامبر اکرم٦ این متن را نقل میکند:
حدثنا محمد بن أبي بكر، حدثنا معتمر، عن عبيد الله، عن سعيد بن أبي سعيد، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، عن عائشة: ان النبي٦ كان يحتجر حصيراً بالليل فيصلي و يبسطه بالنهار فيجلس عليه، فجعل الناس يثوبون إلی النبي٦ فيصلون بصلاته حتی كثروا فأقبل فقال: يا أيها الناس! خذوا من الاعمال ما تطيقون فان الله لا يمل حتی تملوا و ان أحب الاعمال إلی الله ما دام و ان قل.[٤]
بخشهایی از این متن در وسائل الشيعة، باب ٢٥ از ابواب مقدمه عبادات با اسناد شیعی به نقل کتاب الکافی از امام باقر٧ آمده است:
أبو علي الأشعري، عن عيسی بن أيوب، عن علي بن مهزيار، عن فضالة بن أيوب، عن معاوية بن عمار، عن نجبة، عن أبي جعفر٧ قال: ما من شئ أحب إلی الله عز وجل من عمل يداوم عليه و إن قل.[٥]
[١]. المعجم الکبیر، ج٩، ص١٨٩.
[٢]. «الخبر المرادف للحدیث، أعم من أن یکون قول الرسول٦ و الإمام٧، و الصحابی، و التابعی، و غیرهم من العلماء و الصلحاء و نحوهم، و فی معناه فعلهم و تقریرهم. هذا، هو الأشهر فی الاستعمال، و الأوفق لعموم معناه اللغوی» (الرعایة فی علم الدرایة، ص٥٠).
[٣]. البته تذکر این نکته لازم است که اختلافات این اصطلاحات و نسبت آنها با یکدیگر در کتب مبسوط مرتبط با علوم حدیث مورد بحث و نقاش واقع شده است که طرح آن از حوصله این مقاله خارج است (ر.ک: أصول الحدیث، ص٢٩ - ٣٣).
[٤]. توجه اشتراکات میان ادیان و گونههای مختلف فرهنگی در سرتاسر دنیا با وجود اختلافات نژادی و منطقهای و دینی مؤید این حقیقت است.
[٥]. ر.ک: موسوعة العقائد الإسلامیة؛ مدارک فقه أهل السنة علی نهج وسائل الشیعة.