علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢١ - مؤلفههای احساس سعادتمندی در احادیث با رویکرد روانشناختی
بیان دارند. بدین منظور باید معنا و مفهوم سعادت را در متون اسلامی به دست
آورد. مسأله این بررسی معنای سعادت و مؤلفههای احساس خوشبختی است. سؤال این است که معنای اولاً سعادت چیست و چه ماهیتی دارد؟ ثانیاً احساس سعادتمندی دارای چه مؤلفههایی است؟ تنها مهم این نیست که ماهیت سعادت چیست، مهم این است که با توجه به واقعیتهای زندگی، سعادتمندی چگونه احساس میشود و دارای چه ابعادی است؟ با مشخص شدن این نکات، میتوان تصویر روشنی از ماهیت و ابعاد سعادت به دست آورد و سعادت را بر اساس آن، روایات تحلیل کرد و جایگاه هر کدام را در گستره این مفهوم مشخص ساخت و نظام میان آنها را کشف کرد و مناسباتشان را مشخص ساخت.
بررسی این مسأله و پاسخ دادن به پرسشهای آن متوقف بر شناخت دقیق سعادت است. در مفاهیم اسلامی، نخست باید تعریف دقیق آن را به دست آورد و سپس ابعاد و مؤلفههای احساس سعادتمندی آن را شناسایی نمود.
معناشناسی
برای به دست آوردن تعریف سعادت، نخست به تحلیل واژگانی میپردازیم و سپس معنای سعادت در اسلام را بررسی میکنیم.
دیدگاه لغتشناسان
لغتشناسان با تعبیرها و روشهای مختلفی به تعریف واژه «سعد» پرداختهاند. برخی مانند خلیل فراهیدی و فیومی، با استفاده از روش تعریف به تضاد، سعادت را ضد نحوست دانستهاند.[١] برخی نیز مانند طریحی، با استفاده از همین روش آن را ضد شقاوت معرفی کردهاند.[٢] برخی مانند ابن منظور، هم از روش پیشگفته استفاده کردهاند و هم واژهای مثبت برای تبیین معنای این واژه به کار بردهاند. ابن منظور با استفاده از واژه «یمن» و همچنین با استفاده از ضد آن (نحوست و شقاوت)، سعادت را به معنای میمنت و ضد نحوست و شقاوت تعریف میکند.[٣]
ابن فارس نیز با استفاده از همین دو روش، به تعریف سعادت پرداخته، با این تفاوت
[١]. Subjective Well-being.
[٢]. E. Diner et al., "Happiness", Handbook of Positive Psychology, Edited by: C. R. Snyder & Shane J. Lopez.
[٣]. شادکامی معادل واژه Happiness در روانشناسی و واژه سعادت در ادبیات دینی است. برای مطالعه بیشتر ر. ک: رساله مبانی و عوامل شادکامی در اسلام با رویکرد روانشناسی مثبتگرا.