در آن محيطى كه رسول خدا- صلى اللَّه عليه و آله و سلم- زندگى مى‌فرمودند و ساير جاهايى كه مردم ديگر هم زندگى مى‌كردند، خصوصاً حجاز كه پيغمبر اكرم تشريف داشتند، آنجا روابط با ساير كشورها، يا هيچ نبود يا اگر بود بسيار كم. و اگر چنانچه كمبودى براى يك شهر پيدا مى‌شد، آن كمبود از شهرهاى ديگر بايد جبران بشود.

احتياج به همان، هم كشورهاى خودشان داشتند، و رفع نقيصه را اگر يك وقتى نمى‌توانست در خود يك شهرى بكند، از يك شهر ديگرى انجام اين كار را مى‌داد. اين وابستگيهايى كه امروز در دنيا هست و اين زندگى كه محيط دنيا را و وضع دنيا را با سابق جدا كرده است و اين طور روابط زيادى كه امروز وقتى كه شما اينجا يك صحبت بكنيد، قبل از اينكه به- فرض كنيد كه- بيرون اينجا برسد، امريكا هم از آن مطلع مى‌شود و وابستگيهايى كه دنيا به هم دارد و وابستگيهايى كه كشورها به كشورهاى بزرگ سرمايه دارى يا كمونيستى دارد، در زمان رسول خدا نبوده است. ارزش كار در آن وقت همين مقدار بوده است كه خودِ كار شريف است و خودِ كار براى انسان و روحيات انسان مفيد است. و كار، اثرش هم علاوه بر آنكه براى خود انسان و مزاج انسان مفيد است و در روح انسان هم تأثير دارد، براى يك شهرى هم فايده دارد. اما ديگر مطرح نبود كه اگر كار نكنم، وابسته به امريكا مى‌شوم يا وابسته به شوروى؛ اين مسأله آن وقت مطرح نبود.

نجات از وابستگى در اثر تلاش كارگران‌

امروز ارزش كار شما به همان اندازه است كه دنيا پيشرفت كرده؛ همان معنايى كه در دنيا، پيشرفتهايى كه در دنيا شده است و اگر كارگر به آن طورى كه بايد كاركند، كار نكند، وابستگيهايى كه در يك كشورى، در يك محيطى مى‌شود، غير از آن وابستگيهايى است كه در سنين سابق، در قرون سابق بوده، در زمان رسول اللَّه بوده است. امروز شما با كار خودتان مى‌توانيد كه يك ارزشى ايجاد كنيد كه اصلش آن وقت مطرح نبوده است. با كار خودتان مى‌توانيد كه اين وابستگيهايى كه در طول تاريخ [بوده،] از آن وقتى كه شرق و غرب به اينجا راه پيدا كردند و در طول سلطنت منحوس پهلوى پيدا كرده اين كشور [از