آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٩ - انواع نعمتها

انواع نعمتها

حال روح این سوره چیست؟ روح این سوره مطلبی است که کلی آن در قرآن به این صورت بیان شده: «لَئِنْ شَکرْتُمْ لَازیدَنَّکمْ وَلَئِنْ کفَرْتُمْ انَّ عَذابی لَشَدیدٌ» [١]. اگر بشر در مقابل نعمتها و انعامهای الهی حالت سپاسگزاری و حقشناسی و قدردانی داشته باشد، سنّت الهی بر این است که آن نعمتها و انعامها را افزایش بدهد، و اگر به جای آنکه عکسالعمل سپاسگزارانه داشته باشد و قدرشناس و حق شناس آن نعمتها باشد [٢] کفران و ناسپاسی و قدرناشناسی و حقناشناسی کند نه تنها موجب زوال آن نعمت است بلکه موجب پیدایش یک نقمت هم به جای آن هست. آن شعر میگوید:

ولی قرآن بالاتر از این را میگوید؛ نمیگوید کفرِ نعمت فقط از کفت بیرون کند، میگوید کفر نعمت، نعمت را از کفت بیرون کند و به جای آن یک نقمت بیاورد. این یک اصل کلّی است که در زندگی انسان، چه زندگی فردی چه زندگی اجتماعی، دنیوی و اخروی جاری است.

نعمتها متفاوت است. قهراً وقتی که نعمتها متفاوت باشد شکرها و کفرنعمتها متفاوت میشود و عکسالعملهای الهی یعنی افزون کردن در یک جا و زایل کردن نعمت و بالاتر نقمت به جای آن آوردن هم

[١]. ابراهیم/ ٧.

[٢]. قدر شناسی یک نعمت نه صِرف این است که بگوید «الهی شکر»، [بلکه همچنین باید] از آن نعمت آن استفاده و بهرهای که باید، ببرد. اصلًا شکر معنایش این است، تقدیر است، میگویند استعمال نعمت است در آنچه که نعمت برای آن آفریده شده.

[٣]. یا: کفر، نعمت.