آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٨ - معنای بیعت

دست آنها پایین بود و دست پیغمبر بالا؛ که در قضیه مأمون و حضرت رضا نقل کردهاند که وقتی مردم آمدند با حضرت رضا علیه السلام برای ولایت عهد بیعت کنند آنها به سبک مخصوص خودشان بیعت میکردند. حضرت فرمود: نه، من آنچنان از شما بیعت میگیرم که جدم پیغمبر بیعت کرد. آنگاه حضرت دستشان را به گونهای گرفتند که پشت دست به طرف خودشان بود و روی آن به طرف جمعیت، و دست حضرت بالا قرار میگرفت و دست آنها پایین.

پس در اینجا مقصود این است که دست شما پایین بوده و دست پیغمبر بالا؛ آن دست خدا بود که روی دست شما بود؛ یعنی دست پیغمبر دست خداست، نه دست خدا روی دست شما و دست پیغمبر بود. این نظیر آیات دیگری است که ما در قرآن داریم: «مَنْ یطِعِ الرَّسولَ فَقَدْ اطاعَ اللَّهَ» [١] هر که پیغمبر را اطاعت کند خدا را اطاعت کرده. این درواقع مرحلهای از توحید را بیان میکند که خیلی خیلی والاست، یعنی مرحلهای از توحید پیغمبر را بیان میکند که در این مرحله اساساً باید گفت پیغمبر از خودش «نیست» است، اراده او در اراده خداست، او دیگر از خود ارادهای ندارد. او نیست که حرف میزند، اصلًا او از خودش سخن ندارد، این خداست که دارد با زبان او حرف میزند. دست او که حرکت میکند او نیست که دستش را حرکت میدهد، این خداست که دست او را حرکت میدهد. مفهوم آن حدیثی است که شیعه و سنی نقل کردهاند: «لایزالُ الْعَبْدُ یتَقَرَّبُ الَی بِالنَّوافِلِ حَتّی اذا احْبَبْتُهُ، فَاذا احْبَبْتُهُ کنْتُ سَمْعَهُ الَّذی یسْمَعُ بِهِ وَ بَصَرَهُ الَّذی یبْصِرُ بِها وَ یدَهُ الَّذی یبْطِشُ بِها» [٢] بنده قدم به قدم به من نزدیک میشود تا آنجا که مورد محبت و عنایت من قرار

[١]. نساء/ ٨٠.

[٢]. اصول کافی، ج ٤/ ص ٥٣ و بحارالانوار، ج ٨٧/ ص ٣١، با اختلاف در عبارت.