برادرت به من دستور داد كه شمشير بكشم، به‌مجرد سوءظن دستگير كنم، به بهانه كوچك‌ترين اتهامى به قتل برسانم و هيچ‌گونه عذرى را نپذيرم. من نيز به دستور وى بسيارى از حرمت‌ها را كه خدا حفظ آن‌ها را لازم شمرده بود، هتك كردم; بسيارى از خون‌ها را كه خدا حرمت‌شان را واجب كرده بود، بر زمين ريختم، حكومت را از اهل آن ستاندم و در جاى ديگر نهادم. [١]

‌ همكارى نكردن امام صادق (عليه السلام) با چنين جنبش‌هايى به جهت ماهيت واقعى غيراسلامى آنان بود. وگرنه در برابر خلفاى عباسى و اموى حتى لحظه‌اى نرمش نشان نداد. [٢] بازخواست‌ها، بازداشت‌ها و زندانى‌شدن‌هاى حضرت (عليه السلام) در اين دوران بر درستى اين ادعا گواهى مى‌دهد. در جلد ٤٧ بحارالانوار ، صفحه ٤٢ مى‌خوانيم: روزى منصور به برخى از اطرافيان خود گفت: چه كسى مرا از دست اين جعفر [ امام‌صادق (عليه السلام) ] نجات مى‌دهد؟ وى [ امام (عليه السلام) ] يك گام پيش و يك گام عقب مى‌گذارد و با خود مى‌گويد: من از محمد [ نفس زكيه ] كناره مى‌گيرم; اگر او موفق شد، قضيه به سود من تمام شده است و اگر چنين نشد، من جان خود را حفظ كرده‌ام. به خدا سوگند، او [ امام (عليه السلام) ] را خواهم كشت. اين سخن منصور نشان‌دهنده مبارزه امام (عليه السلام) با خلفاى ستمگر و سازش‌ناپذيرى او است.

اوضاع سياسى و اجتماعى دوران امام كاظم (عليه السلام)

امام موسى‌بن‌جعفر (عليه السلام) در سال ١٤٨ هـ .ق. در ٢٠ سالگى به مقام الهى امامت برگزيده شد. دوره ٣٥ ساله پيشوايى وى با سال‌هاى آخر خلافت منصور دوانيقى (١٥٨ ـ ١٤٨)، خلافت محمّد (مهدى عباسى) (١٦٩ ـ ١٥٨)، هادى (١٧٠ ـ ١٦٩) و ١٣ سال فرمانروايى هارون رشيد (١٨٣ ـ ١٧٠) مقارن بود.

‌ امام‌صادق (عليه السلام) از دوره انتقال زمامدارى از امويان به عباسيان به شايسته‌ترين شكل بهره برد و نهضت علمى و تربيتى امام باقر (عليه السلام) را به‌كمال رساند. پس از وى، امام كاظم (عليه السلام) ضمن

[١] سيره پيشوايان ، ص ٣٨٩.

[٢] ر.ك: وسائل الشيعه ، ج ١٢، ص ١٢٩ و كشف الغمه ، ج ٢، ص ٢٠٨ و ٢٠٩.